سه شنبه , ۴ مهر ۱۳۹۶

آموزش مجازی دروس تخصصی حوزه در
«حوزه مجازی مهندس طلبه»

هم اکنون ثبت نام کنید

ابن ادریس حلی

ابن ادریس حلی

مقدمه ای کوتاه بر حیات طیبه ی ابن ادریس حلی

محمد بن احمد بن ادریس بن حسین بن قاسم بن عیسی حلی عجلی، معروف به ابن ادریس حلی ، فقیه مهم و تأثیرگذار امامی در اواخر قرن ششم قمری می باشد.برخی گفته اند که نسبش از طرف مادر، به سه واسطه به شیخ طوسی می‌رسد.

او در فقه، اصول، تفسیر و لغت تبحر داشته و صاحب نظر بوده است. ابن ادریس حلی به دلیل استفاده فراوان از دلایل عقلی در استنباط احکام و فتاوای شاذ و همچنین شکستن صولت علمی شیخ طوسی شهرت یافته  است. وی فقه را وارد مرحله جدیدی نمود و راه را برای نقد دیدگاه‌های شیخ طوسی باز کرد.

گویند با گفتاری بسیار تند به علمای دیگر انتقاد می‌کرد و به همین دلیل برخی از علما به او خرده گرفته‌اند. اساتید معروف وی ابوالمکارم بن زهره و ابن شهرآشوب هستند و افرادی مانند ابن نما و پدر محقق حلی از شاگردان او محسوب می‌شوند. اثر مشهور و تاثیرگذار ابن ادریس، سرائر است.

 

ولادت و نسب نامه ابن ادرسی حلی(ره)

نام او محمد، کنیه مشهورش ابوعبداللّه و لقبش فخرالدین و شمس‌الدین است. ابن ادریس را عِجلی و رَبَعی (منسوب به بنی‌عجل، قبیله‌ای از بکر بن وائل از شاخه ربیعه) نیز برخی خوانده‌اند.

ابن ادریس حلی زمان بلوغ خود را سال ۵۵۸هجری قمری بیان نموده است،لذا برخی حدس زده‌اند که وی در ۵۴۳هجری قمری به دنیا آمده است.

ابن‌ادریس در پایان نسخه کتاب مصباح المتهجد شیخ طوسی، نسب خود را به‌طور کامل ذکر کرده و نام پدرش را منصور بن احمد بن ادریس آورده است. از این‌رو، شهرت او از جد اعلایش ادریس گرفته شده است.

درباره نسب مادری ابن ادریس نیز اختلافات فراوانی در میان تراجم نویسان وجود دارد. برخی منابع، ابن ادریس را نوه دختری شیخ طوسی دانسته و گفته‌اند که او از طریق دایی خود، ابوعلی طوسی، از شیخ روایت کرده است. اما محققان با توجه به فاصله زمانی زیاد میان سال وفات شیخ طوسی ( درسال۴۶۰) و سال تولد ابن ادریس و ادله دیگر، این نظر را نپذیرفته‌اند. برخی منابع، ابن ادریس را نوه دختری شیخ مسعود ورّام دانسته‌اند، اما اگر مراد، ورّام بن ابوفراس (متوفی ۶۰۵) باشد، در درستی این نظر باید تردید کرد، مگر آنکه منظور شخص دیگری باشد.

 

اساتید ابن ادریس حلی(ره)

فهرست فقیهان و دانشمندان بزرگ اسلامی که ابن ادریس حلی نزد آنان به تحصیل پرداخت و به درجه بالایی از فقاهت و کمال رسید. عبارتند از:

۱. ابوالمکارم حمزه بن علی بن زهره ‌حسینی، ‌معروف به سید ابوالمکارم ابن زهره.

۲. محمد بن علی بن شهر آشوب مازندرانی.

۳. عبدالله بن جعفر دوریستی:‌ از شاگردان شیخ مفید، سید مرتضی و سید رضی است و از آنها نقل روایت می‌کند. ابن ادریس و شاذان بن جبرئیل از وی نقل روایت می‌کنند. کفایه در عبادات، یوم و لیله و کتاب اعتقادات از آثار اوست.

۴. شیخ ابوعلی طوسی فرزند شیخ طوسی و از فقیهان قرن پنجم و ششم هجری است.

۵. عماد الدین محمد بن القاسم طبری از شیخ ابوعلی بن شیخ الطائفه و قطب راوندی روایت می‌کند. بشاره المصطفی لشیعه المرتضی اثر او است.

۶. حسین بن هبه الله بن رطبه سوراوی از ابن ادریس روایت می‌کند.

۷. شیخ عربی بن مسافر عبادی حلی.

۸. شیخ الیاس بن ابراهیم حائری از شیخ ابوعلی طوسی نقل روایت می‌کند.

۹. راشد بن ابراهیم بحرانی.

۱۰. سید عزالدین شرفشاه بن محمد افطسی.

۱۱. ابوالحسن علی بن ابراهیم علوی.

۱۲. سید نظام الشرف ابن عریضی.

 

ابن ادریس حلی ازمنظر علماء

فقها و شرح‌حال ‌نگاران، از اهل سنت و شیعه، ابن ادریس را به بزرگی مقام و فهم و علم بالایش ستوده و از وی با اوصافی چون بی‌نظیر در علم فقه، یگانهٔ عصر خویش، محقق و رئیس مذهب یاد کرده‌اند. وی با برخی از عالمان اهل سنت درباره مسائل فقهی مکاتباتی داشت.

علامه نورى در فائده سوم از خاتمه مستدرک مى نویسد: ابوعبدالله محمد بن احمد بن ادریس عجلى حلى، عالم بزرگوار و معروفى است که بزرگان فقها در اجازات خود به عظمت مقام علمى، فهم و دقت او اعتراف کرده و او را ستوده اند.

ابن داود در رجال خود آوردهاست: وى پیشواى فقهاى حله، متقن در علوم و داراى تصنیفات بسیار است.

فقیه بزرگ، شهید اول رحمه الله در اجازه خود به او. وى را با عبارات «شیخ، امام، علامه، شیخ العلما و رئیس مذهب» ستوده است.

شیخ حر عاملى در کتاب «امل الآمل» مى نویسد: دانشمندان متأخر ما، ابن إدریس را بسیار ستوده اند و کتاب «سرائر» او را با آنچه در آخر آن از کتاب و اصول متقدمین نقل کرده است، مورد اعتماد قرار داده اند.

برخی از دانشمندان علم رجال با استناد به عبارتی در السرائر (نام کتاب فقهی ابن ادریس)، بر آنند که ابن ادریس حلی به شیخ طوسی بی‌احترامی کرده است. آن‌ها حتی دلیل عمر کوتاه حلّی را همین امر دانسته‌اند.

اما تعبیر اهانت‌آمیزی در سرائر وجود ندارد و این نظر مردود شمرده شده است.ابن ادریس بارها از شیخ طوسی با احترام یاد کرده و پس از ذکر نام او عبارت «رضی‌اللّه عنه» و «رَحِمَه‌اللّه» را آورده است. وی از التبیان شیخ طوسی به عظمت یاد نموده و هنگام نقد دیدگاه‌های شیخ نیز هرگز به ناسزاگویی نپرداخته و حتی گاه سخن او را توجیه یا اقوال به ظاهر متعارض او را به گونه‌ای جمع کرده است.

محقق حلّی گاه با تعبیری چون المتأخر به ابن ادریس حلی اشاره و آرای او را نقد کرده است.

به نوشته خوانساری علامه حلّی از او با عنوانی طعنه‌آمیز (الشّاب المترف) یاد کرده است؛ ولی مدرک این سخن معلوم نیست. به‌علاوه، علامه در بسیاری موارد آرای ابن ادریس را نقل کرده و پذیرفته است و چه‌بسا از او با احترام نام برده است.

به نظر ابن داوود حلی، ابن ادریس به‌طور کلی از احادیث اهل بیت (علیهم الصلاه و السلام) اعراض کرده، لذا از او در بخش ضعفا نام برده است. بحرانی این دیدگاه را نپذیرفته و بر آن است که علوّ مرتبه علمی و فضل ابن ادریس انکارناپذیر است و اشتباه او در برخی مسائل، موجب قدح او نیست. به نظر بحرانی با توجه به اینکه خود ابن داوود حلی، ابن ادریس را شیخ فقها و سرآمد در علوم وصف کرده است، بهتر بود نام وی را در شمار ممدوحان ذکر می‌کرد.

 

 

 قاضی نور الله شوشتری می گوید:

در اشتغال فهم و بلند پروازی، از فخرالدین رازی پیش و در علم فقه و نکته طرازی (پردازی) از محمد بن ادریس شافعی در پیش است. کتاب سرائر که از جمله مصنفات شریفه اوست، در دقت فهم و کثرت او، دلیلی ظاهر و برهانی باهر است و او را بر تصانیف شیخ اجل ابو جعفر طوسی، ابحاث بسیار است و در اکثر مسایل فقهی او را خلافی یا اعتراضی و یا استدراکی هست.

شیخ یوسف بحرانی می فرماید:

شیخ فقیه و اصولی خالص و مجتهدی صرف و او اولین فردی بود که باب طعن بر شیخ طوسی را گشود.

آیت الله شهید سید محمد باقر صدر:

در نگاهی گذرا این مقارنه و تطبیق دست یازیده و یادآوری کرده‌اند که سرائر ابن ادریس در بکارگیری قواعد اصول و تکیه بر مبانی استنباط و نیز بهره گیری از استدلال و توسّع در احتجاج، بر مبسوط شیخ الطائفه برتری دارد.

 شهید مرتضی مطهری:

ابن ادریس حلی از فحول علمای شیعه است … و به حریت فکر معروف است. صولت و هیبت جدّش، شیخ طوسی را شکست و به علما و فقها ء تا حد اهانت، انتقاد می‌کرد.

شهید مرتضی مطهری شجاعت ابن ادریس در نقد آرای شیخ طوسی را می‌ستاید و می‌فرماید:

ابن ادریس با این عمل خود اولاً ثابت کرد که از ضمیری آگاه برخوردار است و نیاز عصر خویش را درک می‌کند. ثانیاً ثابت کرد که از موهبت شجاعت عقلی و ادبی بهره‌مند است او از کسانی نیست که فقط نیاز را احساس کند، ولی جرأت اقدام را نداشته باشد. با جرأت و جسارتی کم نظیر این گام خطیر را برمی‌دارد.

نویسنده تذکره العلماء بیان می دارد:

این بزرگوار در بیست و پنج سالگی به درجه اجتهاد رسید و صحیفه کامله سجادیه را روایت می‌کند.

ابن فوطی، دانشمند مشهور سنی در کتاب «تلخیص مجمع الاداب فی معجم الالقاب» از ابن ادریس این گونه یاد می‌کند:

فخر الدین ابو عبدالله محمد بن ادریس بن محمد عجلی حلی، فقیه شیعه از فضلاء و فقها ی شیعه و دانایان اصول شریعت است.

ابن حجر عسقلانی، عالم شهیر سنی در کتاب «تاریخ اسلام» خود این گونه از ابن ادریس یاد می‌کند:محمد بن ادریس عجلی حلی فقیه شیعه و دانشمند بزرگ آنان است. او راست تصانیفی در فقه امامیه، شیعه در زمان وی دانشمندی چون او را نداشتند.

عبدالرحمن صفدیمی گوید:

عبدالرحمن صفدی، دانشمند سنّی در کتاب «الوافی بالوفیات» می‌گوید:

وی را در فقه عدیم النظیر دانسته.

 

شاگردان ابن ادریس حلی(ره)

برخی شاگردان ابن ادریس و راویان حدیث از او عبارت بودند از:

  • فخار بن مَعْد موسوی.
  • نجیب‌الدین محمد بن جعفربن نما و پدربزرگش جعفر بن نما.
  • ابوالحسن علی بن یحیی خیاط .
  • سید محیی الدین حسینی حلبی، برادرزاده ابن زهره حلبی.
  • جعفربن احمد قمرویه حائری.
  • بهاءالدین ورّام.
  • حسن‌بن یحیی حلّی، پدر محقق حلی.

حتما بخوانید: کیفیت مسلمان شدن جناب ابوذر

تاثیرات ابن ادریس حلی(ره) در فقه

تا پیش از ابن ادریس تمامی فقیهان به مدت یک قرن دنباله رو شیخ طوسی بوده و جرات مخالفت با شیوه استنباط و فتاوای وی را نداشتند اما ابن ادریس این سد را شکسته و فقه را وارد مرحله جدیدی نمود. به نظر محققان، بیشتر فقیهان پس از شیخ طوسی، به‌سبب اعتماد و حسن اعتقاد به شیخ، در آرای فقهی و غیرفقهی، از او پیروی می‌کردند؛ ازاین‌رو استنباط و اجتهاد در فقه شیعه رو به افول نهاد.

شماری معدود از فقها مانند ابن ادریس که به ضرورت استقلال فکری فقیه سخت پایبند بود، به تقلید از آرا و افکار گذشتگان خرده گرفتند و باب نقد آرای شیخ طوسی را گشودند. این شیوه بر فقهای ادوار بعد تأثیر گذاشت و به حرکت اجتهادی در فقه شیعه جانی دوباره بخشید.

آرای فقهی ابن ادریس در منابع فقهی بعدی همواره مورد توجه قرار گرفته است و گاهی آرای او همراه با نظر گروه از علمای حله مورد توجه قرار گرفته است.

 

 ابن ادریس حلی (ره) و حجیت خبر واحد

نسبت کنارگذاشتن تمامی روایات به ابن ادریس را نیز نادرست شمرده‌اند، زیرا وی خبر متواتر و خبر مقرون به قراین قطعی را حجت می‌دانسته و فقط عمل کردن به خبر واحد را نفی می‌کرده است.برخی علمای پیش از او، مانند سید مرتضی علم الهدی و نیز برخی از علمای دیگر قرن ششم، مانند ابن شهر آشوب، طَبْرِسی و ابن زهره هم بدان قائل بوده‌اند و پذیرش این نظر به هیچ‌وجه نمی‌تواند موجب طعن و ضعف ابن ادریس باشد.

هر چند ابن ادریس در بسیاری موارد به خبر واحد استناد نکرده و آن را علم‌آور ندانسته است، اما آثار وی مملو از احادیث، همراه با استناد به آن‌هاست؛ زیرا ابن ادریس علاوه بر اخبار متواتر، استناد به اخبار آحادی را که با ادله دیگر مانند کتاب، سنّت یا اجماع تأیید شود، جایز شمرده است.

از جمله پیامدهای انکار حجیت خبر واحد از جانب ابن ادریس، توجه بیشتر او به ظواهر قرآن و سنت، اتفاق فقها و اصول عملیه است.

به نقل منتجب الدین رازی، شیخ سدیدالدین محمود حِمِّصی (از فقهای معاصر ابن ادریس)، معتقد بود که ابن ادریس دچار خلط بوده و از این رو، تصانیف او قابل اعتماد نیست.

این نظر را برخی محققان تا حدودی صحیح دانسته‌اند، زیرا مثلا ابن ادریس در بخش مُستَطْرَفات سرائر از اَبان بن تَغْلِب با واسطه کسی که یک یا دو طبقه متأخر از اوست، از امام حدیث نقل کرده یا سیاری (احمد بن محمد بن سیار) را از اصحاب امام کاظم و امام رضا (علیه السلام) ذکر کرده، در حالی که او از اصحاب دوران امام هادی(علیه السلام) و امام حسن عسکری (علیه السلام) بوده است.

در عین حال گفته‌اند که آثار او در خور اعتماد است، زیرا می‌توان به تألیفات عالمان بزرگ اعتماد نمود، مگر در مواردی که خلاف آن ثابت شود.

پیروان و طرفداران مکتب فقهی ابن ادریس حلی(ره)

فقیهانی که از روش فقهی ابن ادریس پیروی می‌کردند، عبارتند از:

۱. ابوالقاسم جعفر بن حسن، معروف به محقق حلی.

۲. یحیی بن سعید هذلی.

۳. ابومنصور جمال الدین حسن بن سعید بن سدید الدین یوسف بن علی بن طالب حلّی.

۴. جمامل الدین مقداد بن عبدالله سیوری.

۵. زین الدین جباعی عاملی، (معروف به شهید ثانی).

۶. ابومنصور جمال الدین حسن بن زین الدین، ‌فرزند شهید ثانی.

۷. شیخ بهایی.

۸. علامه عبدالله بن محمد بشروی خراسانی، معروف به فاضل تونی.

۹. علامه سید جمال الدین، فرزند سید حسین خوانساری.

 

مصنفات ابن ادریس حلی(ره)

 السرائر

مهم‌ترین و تأثیرگذارترین اثر ابن ‌ادریس، کتاب السرائرالحاوی لتحریر الفتاوی ، معروف به السرائر، شامل تمام ابواب فقه (عبادات، عقود، ایقاعات و احکام) است که آن را در سال ۵۸۷ و ۵۸۸  هجری قمری تألیف کرد.

این کتاب از نظر تعداد ابواب و فصول جامع‌ترین کتابی است که تا عصر ابن‌ادریس نگارش یافته است. در پایان کتاب فصلی با نام زیادات آمده که به مُستَطرَفات السرائر شهرت یافته و در آن احادیث جالب توجهی ازآثار متقدمان گردآوری شده است و در میان آنها، احادیث نادر و منحصر به فردی نیز دیده می‌شود. مستطرفات السرائر در سال  ۱۴۰۸هجری قمری در قم جداگانه چاپ شده است.

-هدف از تألیف السرائر

ابن ‌ادریس حلّی ، هدف از تألیف سرائر را نگارش کتابی مستند به دلایل و براهین صحیح و به دور از تقلید دیگران و بدون پیروی از اخبار آحاد ذکر کرده است. وی در این کتاب، علاوه بر بیان دیدگاه‌های خود، آرای فقهای معاصرش را نیز ذکر و احیانآ نقد کرده که گاه واکنش آن‌ها را برانگیخته است

-نقد و بررسی آرای فقهی شیخ ‌طوسی

هرچند ابن ‌ادریس در سرائر اقوال فقهای بسیاری را نقل و احیانآ نقد کرده، اما عمدتآ به نقد و بررسی آرای فقهی و احیاناً اصولی شیخ ‌طوسی پرداخته و با ذکر ادله و مستندات، برخی از آن‌ها را پذیرفته و شماری دیگر را نپذیرفته است، به‌طوری که می‌توان سرائر را کتابی در نقد آثار شیخ به‌شمار آورد.تألیف این کتاب و نیز کتاب غنیه ‌النزوع (اثر ابن زهره) در چند سال پیشتر، که به نقد آرای اصولی شیخ ‌طوسی در عده‌ الاصول پرداخته بود، بیانگر پیشرفت علم فقه و اصول تا مرحله مناقشه‌جویی و نقادی در آرای شیخ بود.

ابن‌ادریس حلّی گاهی از رجوع شیخ از فتواهای قبلیِ خود یاد کرده و عملا فهمانده که نپذیرفتن برخی فتاوای شیخ بر دیگران نیز جایز است. وی در برخی موارد توضیح داده که آنچه شیخ آورده، ممکن است صرفآ از باب نقل قول یا مجادله باشد و نه رأی و فتوای او. نکته دیگری که ابن ‌ادریس، گاه به آن اشاره کرده، اقتباس برخی آرای شیخ ‌طوسی از اهل سنّت است،همچنان که خود او نیز، در موارد متعدد، آرای اهل سنّت را به گونه تطبیقی مورد توجه قرار داده و گاه پذیرفته است.

 

-ویژگی‌های مهم سرائر

کتابِ سرائر را در به‌کارگیری قواعد اصولی و تکیه بر مبانی استنباط و نیز بهره‌گیری از استدلال ، برتر از کتاب المبسوط شیخ طوسی دانسته‌اند.بهره‌گیری از اصول فقه در استنباط مسائل فقهی در سرائر بسیار چشمگیر است.استفاده فراوان او از ادبیات عرب در تبیین اصطلاحات فقهی و بازشناسی واژه‌ها و یاری جستن از کتب تاریخ و متخصصان این فن در مسائل تاریخی و توجه به برخی مباحث کلامی، از ویژگی‌های مهم سرائر است

-فتاوای نادر در السرائر

در سرائر فتاوای نادری نیز دیده می‌شود، از جمله شرط نبودن فقر در استحقاق یتیم هاشمی برای دریافت خمس و جواز شستن دست و صورت از پایین در وضو(برای فتاوایی دیگر به این منابع رجوع کنید).

– نسخ و چاپ

از سرائر نسخه‌های خطی متعددی موجود است، از جمله در کتابخانه‌های آستان قدس رضوی ،مجلس شورای اسلامی و دانشگاه تهران . سرائر درسالهای ۱۲۴۷ و ۱۲۷۰هجری شمسی در قطع رحلی به چاپ رسید و درسالهای  ۱۴۱۰ در قم و در ۱۴۲۸هجری قمری با تحقیق محمدمهدی موسوی خرسان در نجف (همراه منتخب‌التبیان و حاشیه الصحیفه السجادیه) چاپ شد.

 

 المنتخبُ من تفسیر القرآن

کتاب دیگر ابن‌ ادریس، المنتخبُ من تفسیر القرآن و النُکَتُ المُسْتخرَجَهُ مِنْ کتاب التبیان یا مختصر تفسیر التبیان است.صفدی،نام آن را به اشتباه منتخب کتاب البیان ذکر کرده است. تألیف این کتاب که گزیده‌ای است از التبیان می باشد (اثر شیخ ‌طوسی)، در سال ۵۸۲ پایان یافته است.این کتاب با تحقیق محمدمهدی موسوی خرسان در نجف به چاپ رسیده است. چاپ دیگری از آن نیز در ۱۴۰۹ در قم در دو جلد، به کوشش سیدمهدی رجائی، صورت گرفته است.

 

 تعلیقات بر التبیان

برخی از کتابی با عنوان تعلیقات بر التبیان شیخ‌طوسی، که نسخه‌هایی از آن موجود است، در شمار آثار ابن‌ ادریس نام برده‌اند.آقابزرگ طهرانی این اثر را کتابی جز مختصر تفسیر التبیان می‌داند، اما از آن‌جا که ابن‌ادریس هریک از نه جزء کتاب مختصر تفسیر التبیان را تعلیق نامیده، احتمال داده شده است که این دو کتاب یک اثر باشد.

 

 سایر آثار

آثار دیگر ابن‌ ادریس عبارت‌اند از:

خلاصه الاستدلال فی المُواسَعَه و المُضایَقَه یا المختصر فی المضایقه که جعفر بن احمد قمرویه حائری، شاگرد ابن ‌ادریس، نسخه آن را درسال ۵۸۸ هجری قمری کتابت کرده است. هرچند در برخی منابع فقهی به آرای ابن‌ادریس در این کتاب اشاره شده،اما نسخه‌ای از این کتاب در دسترس نیست.

رساله فی معنی الناصب، که محقق کرکی آن را به ابن‌ادریس نسبت داده است.

المسائل که برخی پرسش‌های فقهی را پاسخ داده و جعفر بن احمد قمرویه حائری آن را درسال ۵۸۸ با املای ابن‌ادریس نوشته است مناسک الحج.

ابن‌ ادریس از برخی کتب پیشین نسخه‌برداری کرده است:

از جمله صحیفه سجادیه ، که به آن حاشیه نیز زده و نسخه خطی کامل آن در کتابخانه آستان قدس رضوی موجود است. مؤلف این نسخه خود را ابن ‌ادریس معرفی کرده و نام کامل خود را نیاورده، اما وجود نام ابن‌ادریس حلّی در سلسله سند صحیفه سجادیه و استفاده عالمان معاصر ابن ‌ادریس از این نسخه همراه با انتساب آن به او و مؤیدات دیگر حاکی از درستی انتساب این نسخه به ابن ‌ادریس است. ابن ‌ادریس در این کتاب به توضیح واژگان مهم صحیفه سجادیه پرداخته (حدود ششصد لغت) و توضیحات خود را با حرف «س» و توضیحات منقول از منابع لغوی، مانند صحاح جوهری، را با حروف دیگر مشخص کرده است. این حاشیه با تحقیق محمدمهدی موسوی خرسان در سال ۱۴۲۸ هجری قمری در نجف چاپ شد. از دیگر آثاری که ابن‌ادریس استنساخ کرده، قرب ‌الاسناد عبداللّه‌ بن جعفر حِمْیَری قمی درسال ۵۷۴ هجری قمری و مصباح المُتَهَجِّد شیخ‌طوسی است.

 

ارتحال ابن ادریس حلی(ره)

در لؤلؤه البحرین از رساله مشهور کفعمی که درباره وفیات دانشمندان نوشته است،نقل می کند که گفته است:ابن ادریس فرموده من در سال ۵۵۸ هجری قمری بالغ گشتم،سپس از صالح فرزند وی نقل می کند که گفت:پدرم محمد بن ادریس روز جمعه در وقت ظهر روز هیجدهم ماه شوال سال ۵۹۸ هجری قمری وفات یافت.

بنابر این چنانکه بر خواننده پوشیده نیست،تولد ابن ادریس سنه ۵۴۳ و مدت عمر او ۵۵ سال می باشد،جای بسی تعجب است که عالم معروف،شیخ ابو علی در«منتهی المقال »عمر او را ۲۵،و دانشمند جلیل،شیخ عبد الله مامقانی در«تنقیح المقال »۳۵ سال می دانند و با اینکه هر دو مطلب فوق را از کفعمی نقل کرده اند،می گویند:دراین زمانها در السنه عوام مشهور است که عمر ابن ادریس به واسطه اسائه ادب به مقام جدش کوتاه گشت.

در صورتیکه با توضیحی که ما دادیم مطلب این طور نیست و باید این را از اغلاط مشهوره دانست.

در«نخبه المقال »آمده است:ثم ابن ادریس من الفحول و متقن الفروع و الاصول عنه النجیب بن نما الحلی حکی جاء مبشرا مضی بعد البکاءکه عدد کلمه «مبشر»۵۴۳،و کلمه «بکاء» ۵۵ که مدت عمر اوست.

البته گروهی نیز تاریخ وفات وی را سال۵۹۸ هجری قمری  و برخی سال ۵۹۷ دانسته اند که البته از واقعیت بسیار بعید به نظر می رسد.

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *