علائم تانیث

شرح کتاب صرف ساده: علائم تانیث

شرح کتاب صرف ساده: علائم تانیث
۵ (۱۰۰%) ۲ votes

علائم تانیث

سه علامت تاء تانیث، الف مقصوره و الف ممدوده علائم سه گانه تانیث میباشند. که در ادامه این مطلب به صورت مفصل به آن ها خواهیم پرداخت.

حتما بخوانید: مونث و مذکر

تاء تانیث

تاء تانیث اولین علامت از علائم سه گانه مونث میباشد که به گروهی از کلمات ملحق میشود که عبارتند از

  • چه کلمه
    • موصوف باشد. مانند ‌اِمراه، مرأه، غرفه
    • چه صفت باشد، مانند عالمه، علامه
  • چه این علامت تانیث وجودش در کلمه
    • لازم باشد. مانند ناقه (شتر ماده)
    • چه غیرلازم باشد. مانند طالِقَه (طالق)، عجوزه (عجوز)
  • اسم مره باشد. (مصدر مرّه از فعلثلاثی مجرد بر وزن فَعله میباشد و در غیر آن با اضافه شدن ه ساخته میشود.
  • اسم هیئه یا اسم نوع باشد. (اسم هیئه در از فعل ثلاثی مجرد بر وزن فِعله ساخته میشود)

تاء تانیث علاوه بر معنای تانیث دارای معانی دیگر نیز میباشد که عبارتند از

  • حدث معنا: این معنا در صفات مختص اُناث که بر وزن فاعل یا مُفعِل باشند می آید. مانند حائضه، حامله، مُرضِعه (شیردهنده)
  • مبالغه، مانند راویه (بسیار روایت کننده)
  • تاکید مبالغه، مانند علامه (بسیار بسیار دانا)
  • وحدت (یک فرد از جنس)، مانند تَمره. (توضیح این مثال اینکه کلمه تَمر به معنای دانه خرما (جنس) میباشد و اگر انتهای آن ه اضافه گردد (تمره) به معنای یک دانه خرما خواهد بود.
  • تاکید تانیث جمع مکسر. مانند أبنیه (دقت داشته باشید که جمع مکسر بستن باعث مونث شدن کلمه مفرد میشود و آوردن ه در انتهای آن به معنای دوباره مونث کردن میباشد که باعث تاکید تانیث جمع مکسر میگردد
  • نسبت، مانند افاغنه (منسوب به افغانی ها)
  • گاهی عوض و از حرفی می آید
    • فاء الفعل،‌مانند عِده (که در اصل وِعْد بوده است و تاء به جای فاء الفعل آمده است)
    • عین الفعل، مانند اقوام ( که در اصل اقامه بوده است از باب افعال)
    • لام الفعل،‌مانند کره که در اصل کرو بوده است
    • یاء متکلم. یا أبتِ، که این کلمه در اصل یا أبی بوده است و تاء به جای یاء ضمیر امده است
  • دلالت بر انتقال از وصفیت به اسمیت (موصوف). مانند ذَبیحه به معنای گوسفند ذبح شده(که موصوف میباشد)

تذکر: دقت داشته باشید در بسیاری از موارد، تنها فایده ای که تاء تانیث میرساند همان تانیث لفظی است و فایده ای دیگر نمیرساند. مانند عِمامه

علائم تانیث

الف مقصوره

کلماتی که دارای الف مقصوره میباشند بر وزن هایی جاری میشوند که عبارتند از

  • فُعْلی: مانند کُبری (که مونث اکبر میباشد. و اکبر اسم تفضیل میباشد.)، حُبلی (به معنای حامله)
  • فَعْلی: مانند عَطشی(مونث عطشان که صفت مشبهه میباشد)
  • فِعلی: مانند اِحْدی (مونث احد)
  • فَعالی: مانند سَکاری (جمع سکران، سکری که صفت مشبهه میباشند)
  • فُعالی : مانند سُکاری (جمع سکران به معنای مرد مست و سَکری میباشد که هر دو صفت مشبهه هستند)
  • فَعَلیّا: مانند زکریا

حتما بخوانید: آموزش تصویری صرف

الف ممدوده

کلماتی که دارای الف ممدوده میباشند بر یکی اوزان زیر می آیند که عبارتند از

  • فَعْلاء: مانند حمراء (مونث احمر که صفت مشبهه میباشد)
  • فُعَلاء: مانند نُفَساء (به معنای زنی که تازه صاحب فرزند شده است)
  • أفعِلاء: مانند انبیاء (جمع نبیٔ)
  • فاعولاء: مانند عاشوراء
  • فعلیاء: مانند زکریاء
  • فَعلَلاء: مانند کربلاء

علائم تانیث

نکات اضافه علامت تانیث

تانیث حقیقی در یکی از موارد زیر می آید و در غیر این موارد مونث مجازی خواهد بود. که این موارد عبارتند از

  • تاء
    • اسم فاعل: مانند ضاربه
    • اسم مفعول: مانند مضروبه
    • صفت مشبهه: که این مورد در اوزان سماعی مانند شریفه و اوزان قیاسی غیرثلاثی مجرد جاری میگردد. مانند مُنقَطَعَه
    • منسوب: مانند ایرانیّه
    • برخی جوامد: مانند نَمِره
  • الف مقصوره
    • صفت بر وزن فَعلی (که مونث فَعلان میباشد) : البته ۱۶ کلمه از این مورد استثناء هستند مانند ریحان، حبلان و…
    • اسم تفضیل بر وزن فُعلی (مذکر آن افضل میباشد)

الف ممدوده: صفت مشبهه بر وزن فَعلان (که مذکر آن أفعل میباشد) : مانند حمراء

برای دانلود جزوه نموداری عضو سایت شوید. برای عضویت اینجا کلیک نمایید. و در صورتی که عضو سایت هستید اینجا کلیک نمایید.

0 پاسخ

دیدگاه خود را ثبت کنید

تمایل دارید در گفتگوها شرکت کنید؟
در گفتگو ها شرکت کنید.

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *