شنبه , ۲۹ مهر ۱۳۹۶

آموزش مجازی دروس تخصصی حوزه در
«حوزه مجازی مهندس طلبه»

هم اکنون ثبت نام کنید

علامه مجلسی

علامه مجلسی
معرفی علامه مجلسی(ره)

محمد باقر مجلسی معروف به علامه مجلسی و مجلسی ثانی (دوم) فقیه شیعه در دوران شاه سلیمان و شاه سلطان حسین صفوی بود.
در سال ۱۰۳۷ هجری قمری برابر با سال ۱۰۰۶هجری شمسی ، در شهر فرهنگ و هنر ایران زمین، یعنی شهر تاریخی اصفهان متولد شد. تاریخ تولد علامه بر طبق حروف ابجد برابر است با ابجد جمله {جامع کتاب بحار الانوار} که البته کتاب بحار الانوار از مهمترین موسوعه های حدیثی شیعه و از کتب علامه مجلسی می باشد و این نکته بسی جای تامل دارد.
پدرش محمد تقی مجلسی از شاگردان شیخ بهایی بود و در علوم اسلامی از بزرگان روزگار خود به شمار می‌رفت. پدربزرگش نیز مقصودعلی مجلسی نام داشت. مادرش دختر صدرالدین محمد عاشوری بود.
جناب علامه مجلسی ازسن ۳سالگی در نزد پدرش شروع به تحصیل کرد و در مساجد برای نماز حاضر می‌شد. چنانچه خود می‌گوید: «الحمدلله رب‌العالمین که بنده در سن ۴ سالگی همه اینها را می‌دانستم؛ یعنی خدا و نماز و بهشت و دوزخ. و نماز شب می‌کردم در مسجد صفا، و نماز صبح را به جماعت می‌کردم و اطفال را نصیحت می‌کردم به آیت و حدیث، به تعلیم پدرم رحمهالله علیه».او در زمان کوتاهی تمام علوم رسمی زمان خود را فرا گرفت.
با وجود اینکه پدرش در علوم عقلی تبحر داشت، ولی بر اثر تغییر جهتی در کسب علوم که در پدرش حاصل شده بود و بیشتر متمایل به علوم نقلی و بخصوص شرح و تفسیر احادیث گردیده بود، تنها علوم نقلی را از پدرش فرا گرفت و علوم عقلی را از محضر آقا حسین خوانساری بهره می برد.
علامه مجلسی در برخورد با اصولیان و اخباریان راهی میانه برگزید. ایشان در پاسخ پرسش‌کنندگان خود می نویسد که «مسلک فقیر در این باب بین و وسط» است.
علامه در عین همکاری با حاکمان، از نصیحت آنها غفلت نورزید و در کتاب «عین‌الحیوه» فصلی را به احوال سلاطین و معاشرت نمودن با ایشان و عدل و جودشان اختصاص داد و ظلم ظالمان را مطرح کرده و شاهان و درباریان را از باده‌گساری، کبوتربازی و فساد برحذر داشته است.
وی بعد از مرگ آقا حسین خوانساری در سال ۱۰۹۹ هجری قمری، در دوران سلطنت شاه سلیمان صفوی به مقام ملاباشی ایران رسید، عالی‌ترین مقام دینی کشور که تنها پس از پادشاه قرار می‌گرفت. مجلسی زندگی بسیار مجلل و آراسته‌ای داشت به طوری که سید نعمت‌الله جزایری همکار و شاگردش نوشته که حتی شلوار زنان خدمتکار و کنیزکان او از گران‌بهاترین پارچه‌های کشمیری بود.
ایشان در زمان خود با توجه به نزدیکی به دربار شاه سلطان حسین، بر ضد آشنایی با دانشهای مبتنی بر خرد و استدلال برخاست و حتی نوشت که نباید پیرامون علم و صفات خداوند و شبهه‌های مربوط به قضا و قدر اندیشید. در همین دوران است که ملا صدرا تکفیر می‌شود و گفته می‌شود مجلسی، ملا محمدصادق اردستانی را از اصفهان بیرون می‌کند که این ادعا با توجه به توضیح تازه یابی از آقا محمد مهدی پاشنه طلا یزدی (نتیجه ملا محمدصادق اردستانی) در ذیل نگارش شجره نامه‌اش در صفحه آخر یکی از نسخ خطی محفوظ در کتابخانه ملی ایران رد می‌شود.علامه علی دوانی نیز متذکر شده است که این مطلب خلاف واقع و تهمتی به مجلسی است.
وی با دخالت در امور کشوری، علاوه بر این که از رواج فساد و تباهی و باده‌گساری -تا حد امکان- ممانعت کرد، تا حدی توانست اختلافات مذهبی را بکاهد و بدین وسیله از سقوط دولت صفوی جلوگیری کند. چنان‌که پس از علامه، اختلافات مذهبی موجب قدرت یابی میرویس افغانی و قدرت‌یابی افاغنه شد؛ و نیز علاوه بر نفوذ در شاه، فرمان منع جنگ طوایف و دسته‌جات را از شاه گرفت و بدین وسیله از سیاست «تفرقه بیندار و حکومت کن» و جنگ قبایل جلوگیری کرد.

حتما بخوانید:  شیخ طوسی

 

عظمت شخصیت و بزرگی آثار علامه(ره)

عظمت شخصیت و آثار علامه مجلسی همواره دانشمندان بزرگ را به تأیید و تحسین واداشته است. گوشه ای از گفتار دانشمندان شیعه در مورد علامه را ذیلاً می آوریم:
مرحوم اردبیلی صاحب کتاب «جامع الرواه» که بنا بر تصریح خودش ۱۱ اجازه روایت دارد دربارهٔ او چنین می گوید: محمد باقر فرزند محمد تقی فرزند مقصود علی ملقّب به مجلسی، استاد و شیخ ما و شیخ اسلام و مسلمین و خاتم المجتهدین است؛ او امام، علّامه، محقّق، مدقّق، جلیل القدر، عظیم الشأن، رفیع المنزله، وحید العصر، فرید الدهر، ثقه، ثبت، عین، کثیر العلم و جیّد التصانیف است. امر او در علوّ قدر، عظمت شأن، بلندی مرتبه، تبحّر در علوم عقلیّه و نقلیّه، دقّت نظر، صائب بودن رأی، وثاقت، امانت و عدالت مشهورتر است از آنکه ذکر شود، و فوق این تعبیرات است؛ فیض او و والدش چه در زمینه امور دنیوی و چه اخروی به اکثر مردم از عام و خاص رسیده است، جزاه اللّه تعالی افضل جزاء المحسنین. او دارای کتابهای نفیس و بسیار خوبی است که مرا اجازه داد از تمام آن کتابها روایت کنم.
معاصر دیگر او شیخ محمد بن حسن حرّ عاملی صاحب کتاب «وسائل الشیعه» دربارهٔ آن بزرگوار می گوید: محمد باقر فرزند مولای ما محمد تقی مجلسی عالم، فاضل، ماهر، محقّق، مدقّق، علّامه، فهّامه، فقیه، متکلّم، محدّث، ثقه ثقه، جامع محاسن و فضائل، جلیل القدر، عظیم الشأن اطال اللّه بقاءه؛ برای او مؤلفات سودمند بسیاری است.
امیر محمد صالح خاتون آبادی دربارهٔ او می گوید: مولانا محمد باقر مجلسی نوّر اللّه ضریحه الشریف، او از بزرگترین اعاظم فقهاء و محدّثین و علمای اهل دین است، و در فنون فقه، تفسیر، علم حدیث، رجال، اصول کلام و اصول فقه بر سایر فضلاء فائق آمد، و بر گروهی از علماء مقدّم بود بطوری که احدی از متقدمین از اهل علم و عرفان و متأخرین آنان از نظر جلالت و عظمت به مرتبه او نرسیدند و جامعیّت این مرد الهی را نداشتند.
علّامه طباطبائی بحر العلوم در اجازه ای که به سید بزرگوار سید عبد الکریم داده است مرحوم علّامه مجلسی را چنین ثنا گفته است: خاتم المحدّثین و ناشر علوم شریعت، عالم ربانی و نور شعشعانی، خادم اخبار ائمه اطهار و غوّاص بحار الانوار دائی ما علّامه محمد باقر که شکافنده علوم دین است.
محقق کاظمی دربارهٔ علّامه مجلسی می گوید: او منبع فضائل و اسرار حکمت و غوّاص بحار الانوار و استخراج کننده گنجینه های اخبار و رموز آثار، شخصیتی که همانند او در اعصار و ادوار دیده نشده است، او کشف کننده انوار تنزیل و اسرار تأویل و حل کننده معضلات احکام و مشکلات فهم ها با بهترین طریق و نیکوترین دلیل بوده است.
محدّث نوری صاحب کتاب «مستدرک الوسائل» از علّامه مجلسی چنین یاد می کند که: توفیقی که برای این شیخ معظّم حاصل شده است برای احدی در اسلام میسّر نگردیده است از ترویج مذهب و اعلای کلمه حق و شکستن قدرت و صولت بدعتگذاران و قلع و قمع کننده دستاوردهای ملحدین و زنده کننده سنّتهای فراموش شده دین و نشر دهنده آثار پیشوایان مسلمین به طرق و راه های متعدد و شکلهای مختلف که بهترین آنها تصانیف و کتبی است که در میان مردم شایع و روز و شب همه اصناف از عالم و جاهل، خاص و عام، عربی و عجمی از آنها بهره می‌برند، و از مجلس او گروه زیادی از فضلاء بیرون آمده اند که تلمیذ بزرگ او ملّا عبد اللّه اصفهانی تعداد آنها را هزار نفر ذکر کرده است.
علّامه نوری از بعضی از شاگردان صاحب جواهر رحمه اللّه نقل می کند که گفت: استاد ما شیخ الفقهاء صاحب کتاب «جواهر الکلام» روزی در مجلس بحث و تدریس خود فرمود: دیشب در عالم رؤیا مجلس عظیم و با شکوهی را دیدم و جماعتی از علماء در آن حضور داشتند و دربانی کنار درب آن مجلس بود، من از او اذن گرفتم و او مرا وارد مجلس نمود، دیدم تمام علماء از متقدمین و متأخرین در آن مجلس جمع بودند و علّامه مجلسی در صدر آن مجلس بود، من در شگفت شدم و از آن دربان سؤال کردم از علّت تقدّم علّامه مجلسی بر دیگران، او در پاسخ گفت: او نزد ائمّه علیه السّلام معروف است.

 

استادان علامه مجلسی(ره)

شکی نیست که استاد نقش بسیار مهمی درپرورش و شکوفایی استعداد های شاگردان خود دارد و هر چه مقام علمی استاد بالاتر باشد و از جهت پرورش و کمالات نفسانی و ارزش های اخلاقی کاملتر باشد امکان پیشرفت علمی و عملی شاگردان او هم بیشتر می شود. بخصوص اگر در مقابل استاد عالیقدر ، شاگردی باشد که از استعداد خدادادی ویژه ای برخوردار باشد.
در میان اساتید علامه مجلسی ، که مرحوم محدث نوری در (فیض قدسی ) آن ها را ۱۸نفر می شمارد، پدر علامه یعنی مجلسی اول بالاترین سهم را در پرورش علمی و عملی فرزندش علامه مجلسی به خود اختصاص داده است.
الف_ ملا محمد تقی مجلسی مشهور به مجلسی اول: محقق ارجمند آقای علی دوانی در کتاب خود«بزرگمرد علم و دین» می نویسد: اگر این مرد هیچ آثاری از علم و فضل و تقوی و فضیلت و کتب سودمند به فارسی و عربی و تعلیم و تربیت شاگردان ناموری، جز آموزش و پرورش فرزندش علامه مجلسی نداشت، در شناخت عظمت او کافی بود. در حقیقت وجود علامه مجلسی که بیشترین استفاده علمی اش نیز در خدمت پدر بزرگوارش مجلسی اول بوده است، سند گویای مقام عالی مجلسی اول در علم و عمل و ایمان و اخلاص او نسبت به اسلام و تشیع می باشد.
گزیده ای از اجازه روایت او به فرزندش علامه مجلسی:
می دانیم که نقل حدیث در مکتب ما آداب و رسوم ویژه ای دارد که مهم ترین آن ها اجازه حدیث است که پیش از این از اهمیت خاصی برخوردار بوده ولی در عصر ما متاسفانه توجه شایانی به آن نمی شود. کسی که قصد نقل روایت داشت بر او لازم بود قبل از انجام این کار از شیخ خود، اجازه نقل حدیث بگیرد که به دو صورت کتبی و شفاهی این عمل انجام می شده است. علامه مجلسی در اجازاتی که به شاگردانش داده، آن جا که از استادانش نام می برد قبل از همه از پدر علامه اش نام برده است، و پس از وی از دیگران. پدر علامه اش در قسمتی از اجازه نامه طولانی خود، به فرزندش علامه محمد باقر مجلسی می نویسد: پس از ثنا و درود، باید دانست فرزند عزیزم محمدباقر که خداوند تاییدات او را پایدار بدارد، برای رسیدن به بالاترین راه های، یقین در دین و رهروی راه های پرهیزکاران توفیق دهد، از کسانی که با تمام وجود خود را آماده ساخته تا به مقامات عالی نائل گردد، و بیداری روزها را با شب زنده داری هماهنگ سازد. او بیشتر علوم عقلی و نقلی خصوصا اخبار نبوی و احادیث مصطفوی را نزد من خوانده، و معانی آن ها را با کامل ترین تحقیق و تدقیق، تحقیق نموده است. در کنار مطالب مربوط به اجازه حدیث، که اسامی مشایخ اجازه و راه های اجاز و… ، مجلسی اول هم در این اجازه و هم در اجازه دیگری که به فرزندش علامه مجلسی می دهد نصیحت ها و پند و اندرزهای فراوانی به او می دهد(رجوع کنید به کتاب علامه مجلسی، بزرگ مرد علم و دین نوشته علی دوانی صص ۶۹ تا ۷۷).
ب- ملا محمد صالح مازندرانی: ملا محمد صالح مازندرانی داماد بزرگ مجلسی اول و شوهر خواهر علامه مجلسی، که سرآمد شاگردان مجلسی اول هم بوده است، از استادان علامه به شمار رفته است.
ملامحمد صالح مازندرانی در میان همه شاگردان مجلسی اول چون خیلی باهوش و با استعداد بوده نظر استاد خود را جلب کرده است و جالب این که مجلسی اول خود پیشنهاد ازدواج با دخترش را به ملاصالح مطرح کرده است و این خود حکایتی است جالب و عبرت آموز. از مهم ترین آثار ملا محمد صالح مازندرانی شرح کافی مرحوم کلینی، شرح من لایحضره الفقیه شیخ صدوق و حاشیه بر شرح المعروف می باشد.

ج – ملا محسن فیض کاشانی: ملا محسن فیض کاشانی از مفاخر دانشمندان معاصر علامه مجلسی و استاد اجازه او و نامی ترین علمای ذو فنون ما در آن عصر بوده است. نامش محمدبن مرتضی مشهور به ملا محسن، و تخلصش فیض بوده است. در تمامی رشته های علوم و فنون عقلی و نقلی دست داشته، بلکه استاد بوده و کتاب نوشته است، او از پرکارترین دانشمندان ما است. ملا محسن شاگرد ملا صدرای شیرازی و داماد بزرگ او بوده است. در فقه و اصول و فلسفه و کلام و حدیث و تفسیر و شعر و ادب، توانا و در تمامی این ها و رشته های دیگر آثار گرانقدری از خود به یادگار گذارده است.
د-ملا محمد طاهری قمی.
ر-میر فیض الله قهپانی.
ز-شیخ علی عاملی نواده شهید ثانی.
و-شیخ عبدالله عاملی.
علامه محمد باقر مجلسی، در اندک زمانی بر دانش‌های صرف و نحو، لغت و معانی و بیان، ریاضی، تاریخ، فلسفه، حدیث و درایه، رجال، فقه و اصول و کلام احاطه کامل پیدا کرد.

 

شاگردان علامه مجلسی(ره)

از شاگردان علامه مجلسی می توان به:
سید نعمت الله جزایری.
میر محمد صلح خاتون آبادی.
حاج محمد اردبیل.
مولی ابوالحسن شریف عاملی غتونی.
شیخ سلیمان ما حوزی بحرینی.
ملا محمد سراب.
میرزا عبدالله تبریزی اصفهانی.
میر محمد حسین خاتون آبادی.
ملا محمد مجلسی ( پسر عموی علامه ) و … اشاره کرد.

 

آثار قلمی و تالیفات علامه مجلسی(ره)

او در عمر ۷۳ ساله خویش، بیش از یکصد کتاب به زبان فارسی و عربی نوشت که تنها یک عنوان آن بحار الأنوار است با ۱۱۰ جلد و عنوان دیگر مرآه العقول با ۲۶ جلد. حدود ۴۰ کتاب نیز به او نسبت داده شده‌است. اولین تألیف علامه را کتاب الأوزان و المقادیر یا میزان المقادیر دانسته‌اند که در سال ۱۰۶۳ تألیف شده است. آخرین تألیف او هم کتاب حق‌الیقین است مربوط به سال ۱۱۰۹ هجری، یعنی یک سال قبل از درگذشتش.
بحار الأنوار، که یک مجموعه بزرگ روایی و تاریخی است و در ضمن آن تفسیر بسیاری از آیات قرآن کریم هم آمده‌است.
مرآه العقول، شرح کافی ثقهالاسلام کلینی است در ۲۶ جلد.
ملاذ الأخیار، شرح تهذیب شیخ طوسی است در ۱۶ جلد.
لفرائد الطریفه، شرح صحیفه سجادیه امام چهارم شیعه (زین العابدین) است.
شرح أربعین حدیث، که از بهترین کتب در این موضوع می‌باشد.
حق‌الیقین، در اعتقادات است و به زبان فارسی نوشته شده است. (وی چندین کتاب کلامی دیگر نیز دارد)
زاد المعاد، در اعمال و ادعیه ماه‌ها (فارسی)
تحفه الزائر، در زیارات (فارسی)
عین الحیاه، شامل مواعظ و حکم برگرفته از آیات و روایات اهل بیت شیعه (فارسی)
صراط النجاه
حلیه المتقین، در آداب و مستحبات زندگی روزانه و در طول زندگی (فارسی)
حیاه القلوب در تاریخ پیامبران و ائمه شیعه در سه جلد (فارسی)
مشکاه الأنوار، که مختصر حیات القلوب است (فارسی)
جلاء العیون در تاریخ و مصائب اهل بیت شیعه (فارسی)
توقیعات امام عصر همراه با ترجمه آنها.
کتب فراوانی به‌عنوان ترجمه احادیث خاص مانند ترجمه توحید مفضل و …
کتبی در موضوع ترجمه ادعیه و زیارات همچون: زیارت جامعه کبیره و دعای سمات و …

حتما بخوانید:  شیخ مفید

 

وفات علامه مجلسی(ره)

وی در روز دوشنبه ۲۷ رمضان سال ۱۱۱۰هجری قمری درگذشت و علامه آقا جمال خوانساری فرزند حسین خوانساری بر پیکر علامه محمد باقر مجلسی اقامه نماز کرد و در جامع عتیق اصفهان مدفون شد.

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

ضمانت ۱۰۰ درصدی رضایت شما
شما از لحظه ثبت نام تا 30 روز فرصت دارید که در صورت عدم رضایت از کیفیت کلاس ها انصراف دهید و تمام هزینه پرداختی را دریافت نمایید.