شنبه , ۴ آذر ۱۳۹۶

آموزش مجازی دروس تخصصی حوزه در
«حوزه مجازی مهندس طلبه»

هم اکنون ثبت نام کنید

فاضل مقداد

فاضل مقدادفشرده ای بر شرح حال فاضل مقداد (ره)

ابوعبدالله مقداد بن عبدالله بن محمّد بن حسین بن محمّد سیوری حلّی أسدی غروی معروف به فاضل سیوری و فاضل مقداد از فقها و متکلمان شیعه بود. شرح حال نویسانی که نامی از وی به میان آورده‌اند او را ستوده اند.

معرفی اجمالی فاضل مقداد(ره)

فاضل مقداد دانشمندی محقق، پژوهشگری ژرف‌اندیش، صاحب نظری توانا در دانش‌ها کلام، فقه، اصول، معانی بیان، قرآن، حدیث و منطق و دارای تألیفات ارزشمندی است که نزد دانشمندان شیعه و سنی شهرتی فراوان دارد.
نکته مهم و قابل توجه در مورد این دانشمند آن است که وی با این که نزد دانشمندان اسلامی، شهرتی خاص دارد و او را به علم، فضل و عظمتشأن می‌ستایند، کتاب‌های متنوعش را در اقصی نقاط کشورهای اسلامی شناسانده‌اند و در برابر علو مرتبت او سر تعظیم فرود آورده‌اند ولی از شرح حال وی به ویژه از دوران کودکی کیفیت تحصیل، ویژگی‌های اخلاقی، خدمات فرهنگی و اجتماعی، تعداد دقیق استادان و شاگردان و دیگر شئون زندگی وی مطالب زیادی در دست نیست و برخی نویسندگان تنها به این که او «سیوری»، «اسدی»، «غروی»، شاگرد شهید اول و دارای چند اثر و شاگرد می‌باشد، بسنده کرده‌اند.
حتی شرح حال نویسان بعضی از آثار ارزشمند وی مثل «اللوامع الالهیه» و «نضد القواعد» را نام نبرده‌اند. از این رو، نویسنده «بهجه الامال» می‌گوید: «عجب آن است که شرح حال نویسان این مرد، لوامع و نضد القواعد را از جمله کتاب‌های او ذکر نکرده‌اند».
نیز کسانی که با لقب‌های گوناگون که ناشی از جنبه‌های تخصصی فاضل مقداد در دانش‌های مختلف اسلامی می‌باشد، وی را مورد ستایش قرار داده‌اند، تنها به چند عنوان و لقب کوتاه که در مجموع یک سطر هم نمی‌شود، اکتفا کرده‌اند. بیشتر شرح حال نگاران که نام وی را در کتاب خود ذکر کرده‌اند، همان عنوان‌ها و لقب‌ها را بدون کم و کاست تکرار کرده‌اند و چیزی در ابعاد شخصیتی وی نگفته‌اند.
باز جای شکرش باقی است که تألیفات فاضل مقداد که نام وی در اول آن‌ها آمده است، هنوز در مجامع علمی و کتابخانه‌های بزرگ و کوچک، مرجع پژوهشگران و محققان علوم اسلامی می‌باشد. از این رو، مخفی بودن تاریخ ولادت و… چیزی از کمالات و فضیلت‌های این بزرگ مرد عالم فقاهت را کم نمی‌کند.

حتما بخوانید: محقق حلی

القاب جناب فاضل مقداد(ره)

وی به اعتبار محل تولدش به «سُیُوری» مشهور است. سُیُور قریه‌ای است واقع در نزدیکی شهر حله عراق. از آنجا که «سیور» از توابع حله است، او به حلی هم منتسب شده است.
به وی «مشهدی» و «غروی» نیز گفته می‌شود. چون حضرت امام علی علیه السلام در نجف به شهادت رسید و «مشهد» در زبان عربی به معنای محل شهادت است. نجف اشرف در بین مردم عراق، به «مشهد» مشهور است. از آن جا که فاضل مقداد در نجف اشرف سکونت داشت و در همان جا وفات کرد به «مشهدی» و «غروی» شهرت پیدا کرد.
فقیهان و دانشمندان اسلامی لقب‌های فراوانی به مقداد سیوری داده‌اند. آنان به اعتبار فضل، علم، و نقش مؤثر وی در احیا و پاسداری از فرهنگ دین او را «فاضل»، «شرف الدین»، «علامه»، «محقق»، «مدقق» و… نامیده‌اند.

خاندان فاضل مقداد(ره)

فاضل مقداد یا فاضل سُیوری از فقیهان بزرگ قرن نهم هجری است. پدرش، عبدالله بن محمد، جدش محمد فرزند حسین، جد اعلای او حسین فرزند محمد و کنیه‌اش، ابوعبدالله است.
جد مادری فاضل مقداد، رکن‌الدین محمد فرزند علی استرآبادی جرجانی، مترجم «فصول نصیریه» خواجه نصیر، از فارسی به عربی است. فاضل مقداد، در کتاب‌های «ارشاد الطالبین» و «الانوار الجلالیه» خود، با لفظ «جدی» و «الجدالحمید»، به این مسأله تصریح می‌کند.
رکن الدین محمد استرآبادی از متکلمان بزرگ و شاگرد علامه حلی بود. وی دارای آثار فراوانی است، از جمله: روضه المحققین، الارشارات فی علم البلاغه (المعانی والبیان والبدیع)؛ اشراق اللاهوت فی شرح الیاقوت فی علم الکلام والمباحث العربیه فی شرح الکافیه الحاجبیه.
خاندان مقداد از دانشمندان عرب نجف اشرف هستند، که نسب آن‌ها به قبیله بنی‌اسد می‌رسد. اهالی بنی اسد که شیعه بودند، نزدیک رود فرات عراق می‌زیستند. از میان این طایفه دانشمندان، ادیبان و امیران فراوانی برخاسته‌اند. بسیاری از دانشمندان حله نیز این طایفه هستند. بسیاری از خانواده‌های مقیم نجف اشرف از جمله خانواده مقدادی منتسب به این طایفه هستند. از این رو فاضل مقداد را «فاضل مقداد اسدی» نیز گفته‌اند.

استادان و مشایخ فاضل مقداد(ره)

در کتاب‌های معتبر علم تراجم، غیر از شهید اول (محمد بن جمال الدین مکی)، و جناب شیخ الطایفه، استادی برای فاضل مقداد ذکر نکرده‌اند. بعضی از شرح حال نویسان معاصر در کتاب‌های خود، یادآور شده‌اند که فخرالمحققین (محمد بن حسن بن یوسف بن علی بن مطهر حلی)، سید ضیاءالدین عبدالله الاعرجی و سید عمیدالدین از استادان و مشایخ فاضل مقداد بوده‌اند.
فاضل مقداد از مشهورترین شاگردان و تربیت یافتگان مکتب فقهی شهید اول است. که از او حدیث نقل کرده است وی بسیاری از آثار خود را در شرح و تکمیل و آراء و نظرات فقهی استادش یعنی شهید اول، به رشته تحریر درآورده است، مثل: کتاب «قواعد الفقهیه» که آن را به نحو خوبی ترتیب و دسته‌بندی کرده و اسم آن را «نضدالقواعد» گذاشته است. او مجموعه پرسش‌های خود را از شهید اول در «المسائل المقدادیه» گردآوری نمود.

مدرسه مقداد سیوری(ره)

فاضل مقداد علاوه بر تألیف کتاب، تربیت شاگردان و عهده‌دار بودن ریاست دینی و مرجعیت عامه، که هر کدام از آن منشأ اثرهای فراوان در رشد و بالندگی فرهنگ دینی بود، مدرسه علمیه‌ای را در شهر نجف اشرف بنا کرد. این مدرسه در قرن نهم و دهم به مدرسه «مقداد سیوری» معروف بود. دلیل این مسأله، تاریخ و مکان استنساخ کتاب «مصباح المتهجد» شیخ طوسی است.
در انتهای نسخه‌ای خطی از این کتاب آمده است: «استنساخ این کتاب، روز شنبه ۱۲ جمادی الاول، سال ۸۳۳ هـجری قمری بدست نیازمند به رحمت پروردگار و شفاعتش عبدالوهاب، فرزند محمد، فرزند جعفر، فرزند محمد، فرزند جعفر، فرزند علی، فرزند سیوری اسدی، در شهر مقدس نجف که سلام و درود بر ساکنانش باد و در مدرسه «مقداد سیوری» به پایان یافت.
این مدرسه در محله «مشراق»، یکی از محله‌های معروف نجف و روبروی مسجد «اصاغه» قرار دارد. مدرسه تا سال‌های آخرین قرن دهم آباد بود و پس از آن رو به ویرانی رفت، تا این که «سلیم خان شیرازی» در سال ۱۲۵۰ هـجری قمری آن را از نو بنا کرد و به همین سبب به مدرسه سلیمیه معروف شد. آخرین بازسازی این مدرسه، همان طوری که در سر درِ آن نوشته شده در سال ۱۳۴۰ هـجری قمری توسط سید ابوالقاسم وکیل انجام شده است.
این مدرسه که از قدیمی‌ترین مدرسه‌های دینی حوزه علمیه نجف اشرف است، در سال آخر عمر فاضل مقداد توسط وی بنا شده است. بنابراین سال ساخت و اتمام آن ۸۲۶ هـجری قمری خواهد بود. این مدرسه که به مدرسه سلیمیه معروف است، مدرسه‌ای است کوچک دارای ۱۲ حجره و اکنون خوابگاه طلبه‌های مهاجر از سایر کشورهای اسلامی به عراق است.
فاضل مقداد پس از سال‌ها تحصیل و پژوهش، جزو دانشمندان بزرگ شیعه شد. شهرت علم و کمال او، آفاق را پر کرد. از این رو گروه گروه از پویندگان دانش و جویندگان فضل و کمال به وی روی آورده، پروانه‌وار گرد شمع وجودش جمع شده. از نور فقه، نظریات و تحقیقات علمی آن فاضل بزرگ استفاده نمودند. تا جایی که بسیاری از فقیهان و محدثان از مکتب فقهی و علمی وی فارغ التحصیل شده به درجه اجتهاد رسیدند و جمعی نیز از وی نقل روایت کردند.

شاگردان و تعلیم یافتگان مکتب فاضل مقداد(ره)

شرح حال نویسان نام شاگردان وی را یک جا ذکر نکرده‌اند بلکه به مناسبت‌های مختلف همراه شرح حال دیگر دانشمندان به نحوی به شاگردی آن‌ها نزد فاضل مقداد اشاره کرده‌اند:
جمال الدین احمد فرزند محمد فرزند فهد حلی. وی عالمی زاهد، فقیهی بزرگ و نویسنده کتاب فقهی «المذهب البارع» است.
حسن بن راشد حلی: وی فقیه، شاعر و ادیب بود. او دارای قصیده‌هایی در تاریخ پادشاهان، خلفا و تاریخ قاهره است. او قصیده‌هایی در شرح الفیه شهید اول سروده که به نام «الجمانه البهیه فی نظم الالفیه» شهرت دارد. حسن بن راشد، معروف به تاج الدین و منسوب به حلی است. او زمان وفات فاضل مقداد را سال ۸۲۶ هـجری قمری و مدفن او را مقابر نجف اشرف معرفی کرده است.
حسن بن محمد بن حسن نجفی، نویسنده تفسیر «عیون التفاسیر».
حسین بن فخرالدین بن سفرالله، معروف به علاءالدین مظفر قمی.
سیف الدین شغرابی.
شرف الدین مکی.
ظهیرالدین بن الحسام: وی عالمی فاضل، عابدی فقیه و از مشایخ بزرگ زمان خویش بود. او منسوب به عامل (از شهرهای لبنان) است.
عبدالله بن مقداد: وی فرزند فاضل مقداد است. پدرش در سال ۷۹۴ هـجری قمری کتاب «الاربعون حدیثاً» را برای او تألیف کرد.
علی بن الحسن بن علاله یا «علا» یا «علالا»؛ فاضل مقداد از او با عناوین «شیخ صالح»، «عالم» و «فاضل» یاد کرده و در سال ۸۲۲ هـجری قمری به او دو بار اجازه روایت داده و متن این دو اجازه‌نامه را در پشت کتاب‌های «الاربعون حدیثاً» و «رساله آداب الحج» نوشته است.
علی تولینی نحاریری عاملی: وی معروف به زین‌الدین، نویسنده کتاب «الکفایه فی الفقه»، یکی از فقیهان و دانشمندان بزرگ نجف بود. او از فاضل مقداد و جمال الدین احمد، فرزند علی عیناثی عاملی نقل روایت می‌کند.
علی بن عبدالعالی المیسی العاملی: وی ملقب به نورالدین، از شاگردان و راویان فاضل مقداد است.
سید رضی‌الدین بن عبدالملک، الواعظ القمی.
شیخ قاسم الدین.
محمد بن شجاع القطان الانصاری الحلی: وی ملقب به شمس‌الدین و معروف به ابن قطان است. در کتاب‌های فقهی، نظرات فقهی وی مورد توجه فقیهان واقع شده است. او آثار متعددی در فقه و اخلاق دارد، مثل: «معالم‌الدین فی فقه آل یاسین» در موضوع فقه و «نهج العرفان فی احکام الایمان» در موضوع اخلاق، او این اثر را در سال ۸۱۹ هـجری قمری تألیف کرده است. دانشمندان علم تراجم، تألیفات او را نشانه فضل و علو مرتبت علمی او دانسته‌اند و او را ستوده‌اند.

گفتار بزرگان در شان و منزلت فاضل مقداد(ره)

فاضل مقداد نزد دانشمندان اسلامی، به ویژه فقیهان و مفسران، دارای مقام و منزلت خاصی است. آنان، او را به سبب جامعیتش در علوم عقلی و نقلی با القاب و اوصاف زیبا ستوده‌اند.
محقق تستری، محدث نوری، محمدباقر خوانساری، شیخ عباس قمی و محمدعلی مدرس او را فاضل، فقیه، متکلم، دقیق، دانشمند هوشمند، جمال دین، و پژوهشگری بزرگ معرفی کرده‌اند.
علامه مجلسی در بحارالانوار می‌گوید:
«شیخ بزرگ مقداد، فرزند عبدالله از فقیهان بزرگ است و تألیف‌های او در نهایت ارزش و شهرت است».
شاگردش، حسن بن راشد حلی، می‌گوید:
«شیخ ما پیشوا، علامه اعظم ابوعبدالله مقداد که خداوند چهره او را نورانی کرده است. مردی است باکمال، دارای صدایی رسا، زبانی برّا در گفتار بلیغ و سخنور و در علوم فراوانی متخصص است. وی فقیهی متکلم، اصولی، نحوی و منطقی است که کتاب تألیف کرد و خوب هم تألیف کرد».
صاحب ریاض می فرماید:
مرحوم میرزا عبد الله افندی اصفهانی دربارهٔ او گوید:
«شیخ جمال الدین مقداد بن عبد الله…سیوی حلی اسدی،عالم فاضل محقق ومدقق توانا بوده است.شیخ یوسف الدین شغرابی از او روایت می کند.او رساله «اربعین »دارد که برای فرزندش عبد الله تالیف نموده است.من آنرا در شهر اردبیل باخط خود مقداد دیده ام که اجازه خود را هم در آن نگاشته بود و تاریخ فراغت از تالیف آن،روز جمعه،۱۱ جمادی الثانی سال ۷۹۴ هجری قمری بوده است…»
گفتار صاحب روضات:
مرحوم خوانساری می نویسد:«او عالم فاضل محقق مدققی است که از استادش محمد بن مکی عاملی،شهید اول روایت می کند و فراغت او از کتاب نهج المسترشدین در سال ۷۹۲ بوده است.کتاب «التنقیح »او متین ترین متن فقهی و وزین ترین کتاب فقه استدلالی است که عالی و دانی،کامل و مبتدی می تواند از آن بهره گیرد.در آن کتاب به برخی از اشتباهات ابن جوزی مشهور پرداخته است و به مناسبت «ایام بیض »که ابن جوزی گفته است،از آن نظر«ایام سفید»گفته شده است که شبهای آن درخشان است.اظهار داشته است این یک اشتباه است،بلکه ایام و روزها همه اش سفید ودرخشان می باشد،بلکه از آن نظر ایام بیض گفته شده است که عرب هر سه شب از ماه را با یک نام می نامند،پس در واقع ماه را به ده نام زیر تقسیم می کنند،به این ترتیب:
«غرر،نقل تسع،عشر،بیض،درع،ظلم،جناد،داد و محاق »غرر اول هر چیزی است.
نقل زیادت است،چون هلال بر آن افزوده شده است.تسع آخر آن دهه است.عشر به نام نخستین آن ایام است.بیض چون تمام شب و روز درخشان است.به این ترتیب پاسخ گفته است.»
گفتار صاحب ریحانه الادب:
مرحوم مدرس،صاحب ریحانه الادب می نویسد:«او عالمی است فقیه،متکلم،محقق،مدقق،منقولی.از اکابر علمای امامیه که در کتب فقهیه اواخر متاخرین جهت انتساب او به قریه «سیور»(بر وزن «طیور»)نامی از قراء حله به فاضل سیوری شهرت داشته است.او از اجله تلامذه شهید اول و مجازین(اجازه گرفتگان)وی بوده و محمدبن شجاع قطان حلی نیز از وی روایت می کند.»
وی نه تنها نزد دانشمندان شیعه، مقام و منزلت خاصی دارد، بلکه نزد دانشمندان اهل سنت نیز دارای موقعیت و شهرت فوق العاده‌ای است. نویسنده التفسیر والمفسرون، از دانشمندان اهل سنت، کتاب ارزشمند «کنز العرفان فی فقه القرآن» فاضل مقداد را در کنار سایر کتاب‌هایی که در مورد آیات الاحکام نوشته شده است در فصلی جداگانه متذکر شده و بعد از ذکر مشخصات و اوصاف وی در مورد آن کتاب به بحث و نقد و نظر پرداخته است.
نویسنده الاعلام می‌گوید: شرف دین ابوعبدالله مقداد حلی اسدی نجفی عالمی متکلم، معروف به فاضل سیوری از شاگردان شهید اول و از استادان حسن بن راشد حلی و شیخ زین‌الدین ابن علاء است. فاضل سیوری از بزرگان متکلمین و از پرچمداران پژوهش است. او نقش مهمی در علوم تفسیر، کلام، فقه، حدیث و… دارد.

آثار و تالیفات فاضل سیوری(ره)

فاضل مقداد در سایه نبوغ و علوم سرشار خود، کتاب‌های فراوانی را به رشته تحریر درآورد که از زمان خویش تاکنون، جزو ذخیره‌های علمی جهان اسلام بشمار می‌رود.
وی پژوهشگر، ژرف‌اندیش، نویسنده، ادیب، نظریه‌پردازی، نوآور و دارای ذوقی لطیف و ذهنی تیزبین بود. از این رو، تألیف‌های وی در نهایت نیکویی بیان، اتقان و استحکام معنا می‌باشد. او در تألیفات خود، از آخرین دستاوردهای تحقیقاتی و پژوهش خود که شامل روش‌های نوین علمی به ویژه در رشته‌های فقه و تفسیر می‌باشد، استفاده کرده است. آثار ارزشمند او جزو منابع معتبر و مهم فقهی، قرآنی، ادبی و روایی است و مورد استفاده عالمان و فقیهان است.
علامه مجلسی، در «بحارالانوار» دو کتاب «کنز العرفان فی فقه القرآن» و «ارشاد الطالبین الی نهج المسترشدین» فاضل مقداد را از جمله منابع خود در تألیف و تدوین بحارالانوار، شمرده و آن‌ها را از کتاب‌های کلامی بسیار نافع، به ویژه در بحث امامت می‌داند. شیخ حر عاملی کتاب «ارشاد الطالبین» را یکی از منابع کتاب «اثبات الهداه» معرفی کرده است.
نویسنده روضات الجنات در مورد کتاب «اللوامع الالهیه» فاضل مقداد، می‌گوید: این کتاب از بهترین کتاب‌هایی است که در فن کلام، از جهت نظم ظاهری و استحکام باطنی، نوشته شده است. کتاب «التنقیح الرائع» وی نیز از متین‌ترین کتاب‌های فقه استدلالی، دارای بیان شیوا و مشتمل بر اطلاعات مفید و ارزنده است.
آثار وی که بسیاری از آن‌ها هنوز چاپ نشده و به صورت نسخه‌های خطی در کتابخانه‌های معتبر بزرگ موجودند، عبارتند از:

آداب الحج
الاربعون حدیثاً
الادعیه الثلاثون
ارشاد الطالبین الی نهج المسترشدین
الاعتماد فی شرح رساله واجب الاعتقاد
الانوار الجلالیه فی شرح الفصول النصیریه
تجوید البراعه فی شرح تجرید البلاغه.
تفسیر مغمضات القرآن.
التنقیح الرائع من المختصر الشرائع.
جامع الفوائد فی تلخیص القواعد.
رساله فی وجوب مراعاه العداله فی من یأخذ حجه النیابه.
شرح الالفیه للشهید.
شرح سی فصل خواجه نصیر در علم نجوم و تقویم.
شرح مبادی الاصول للعلامه.
الفتاوی المتفرقه.
کنز العرفان فی فقه القرآن.
اللوامع الالهیه فی المباحث الکلامیه.
المسائل المقدادیه.
النافع یوم الدین فی شرح باب حادی عشر.
نضد القواعد فی شرح القواعد.
التحفه الناجیه فی التقربات الالهیه.
این عالم فرزانه بر بلندای قله معارف دینی قرار گرفته است و فقیهان و دیگر اندیشمندان دین در برابر اندیشه‌های نوگرایانه او سر تعظیم و تکریم فرود آورده‌اند. بهترین دلیل بر این مدعا، تألیف‌ها و تصنیف‌های ارزشمند این دانشمند گرانمایه است که پر از پژوهش‌های دقیق و نوآوری‌های فراوان است. وی جامع علوم عقلی و نقلی و در رشته‌های مختلف علوم، مثل: کلام، فقه، تفسیر، اصول، حدیث، معانی و بیان، اثرهای جاودانی از خود به یادگار گذاشته است.
فاضل مقداد پژوهش‌های فراوان در علم کلام انجام داد. وی از جمله کسانی است که ارکان این علم را استوار و در تهذیب و تنقیح آن از افکار نادرست، کوشش‌های بسیاری نمود. او برای علم کلام، که علم جهان بینی است، ارزش فوق‌العاده‌ای قائل بود. وی بیش از پژوهش در مسائل فرعی به پژوهش در مسائل کلامی و تألیف کتاب در آن زمینه‌ها می‌پردازد.
وی در ابتدای کتاب «الانوار الجلالیه» به این مطلب چنین تصریح می‌کند: از آن جا که علم کلام در بین دانش‌ها، از نظر دلیل و برهان مطمئن‌تر و از نظر بیان، روشن‌تر و از نظر موضوع، شریف‌تر و از نظر اصول و فروع، کامل‌تر است. تقدم آن بر سایر دانش‌ها، لازم و ضروری است. نیز در مقدمه کتاب فقهی «نضد القواعد»، بعد از آن که علم کلام را از موهبت‌های بزرگ خداوندی می‌شمارد، می‌گوید: «بعد از آن که خداوند توفیق نوشتن کتاب «اللوامع الالهیه فی مباحث الکلامیه» را به من داد لازم دیدم که باید به دنبال آن به نوشتن کتاب در مورد مسائل فقهی و فروع دین که یکی از دو موهبت بزرگ خداوند است، بپردازم».
فاضل مقداد در زمینه علم کلام، اثرهای متعددی دارد که شرح حال نویسان و دانشمندان علوم مختلف آن‌ها را توصیف کرده و یا منبع کتاب‌های خود قرار داده‌اند.

آثار کلامی فاضل مقداد عبارتند از:

النافغ یوم الحشر: که شرح «باب حادی عشر» علامه حلی است شرح‌های بسیار بر باب حادی عشر علامه حلی نوشته شده است که از میان آن‌ها شرح فاضل مقداد بیش از دیگر شرح‌ها، مورد توجه اهل علم و تدریس در حوزه‌های علمیه قرار گرفته و بارها چاپ شده است. از این شرح، ترجمه‌های متعددی به فارسی صورت گرفته که معروفترین آن‌ها، «الجامع فی ترجمه النافع»، است که توسط محمدعلی حسینی شهرستانی انجام شده است. همچنین این شرح به زبان انگلیسی برگردانده شده که در سال ۱۹۲۸ میلادی در شهر لندن چاپ شده است.
الانوار الجلالیه: این کتاب شرح «فضول نصیریه» فصول نصیریه کتابی است کوچک در موضوع اصول عقاید و با زبان فارسی نگارش شده است و مؤلف آن خواجه نصیرالدین طوسی است. این کتاب به وسیله محمد رکن‌الدین جرجانی استرآبادی، جد مادری فاضل مقداد از فارسی به عربی برگردانده شده و فاضل مقداد آن را شرح کرده است.
ارشاد الطالبین: که شرح «نهج المسترشدین» نوشته علامه حلی است. این اثر کلامی در سال ۷۹۲ هجری قمری به پایان رسیده است. این کتاب یکی از منابع کتاب «اثبات الهداه»، نوشته شیخ حر عاملی و کتاب «بحارالانوار» نوشته علامه مجلسی می‌باشد.
اللوامع الالهیه.

آثار فقهی فاضل مقداد عبارتند از:

رساله آداب الحج
نضد القواعد
جامع الفوائد فی تلخیص القواعد
کنز العرفان فی فقه القرآن
التنقیح الرائع من المختصر النافع
نویسنده روضات الجنات بر این باور است که کتاب فقهی «التنقیح الرائع» یکی از متقن‌ترین کتاب‌های فقه استدلالی است. مهمترین نکته در مورد این فقیه بزرگ، آن است که وی قرآن را به عنوان یکی از منابع مهم فقه استدلالی و احکام شرعی قرار داد. از این رو، کتاب ارزشمند «کنز العرفان فی فقه القرآن» را که موضوع آن «آیات الاحکام» است، نگارش کرد. این کتاب از مشهورترین کتاب‌های فقهی و قرآنی در طول چهار قرن اخیر است. فقیهان اسلام در موضوع آیات الاحکام، کتاب‌های زیادی نوشته‌اند.
از آن جهت شهرت، اشتیاق فقیهان و قرآن شناسان به آن به اندازه کتاب «کنز العرفان» فاضل مقداد، مورد توجه قرار نگرفته است. آیت الله مرعشی نجفی در مقدمه کتاب «مسالک الافهام»، کتاب «کنز العرفان» او را در میان ده‌ها کتاب نوشته شده در موضوع آیات الاحکام، از بهترین کتاب‌های نوشته شده در بین شیعه و سنی می‌داند.
این کتاب ارزشمند مانند سایر کتاب‌های فقهی فاضل مقداد، از جمله منابع فقهی و روایی و تفسیری کتاب‌های فقه استدلالی مثل «ریاض المسائل» سید علی طباطبایی و کتاب‌های روایی، مثل «بحارالانوار» علامه مجلسی می‌باشد.
کنز العرفان همانند تفسیر مجمع البیان طبرسی، نزد فقیهان و مفسران شیعی، جایگاه و منزلت خاصی دارد و نزد فقیهان و مفسران سنی، دارای شهرت بسیاری است. نویسنده «التفسیر والمفسرون» از دانشمندان اهل سنت، کتاب کنز العرفان را در ردیف کتاب‌هایی که در موضوع آیات الاحکام توسط بزرگان اهل سنت نوشته شده است آورده و آن را معرفی کرده است. وی بعد از ذکر کتاب‌های احکام القرآن أبی عبدالله قرطبی، ابن عربی اندلسی مالکی، جرصاص ضفی و کیاهراسی شافعی، به معرفی و نقد این کتاب می‌پردازد.

حتما بخوانید: فخرالمحققین

ارتحال جناب فاضل مقداد(ره)

زمان وفات فاضل مقداد، همانند زمان تولدش برای شرح حال نویسان مجهول بود ولی بعد از جستجو و کاوش‌های فراوان این مسأله برای آن‌ها معلوم شد. اولین کسی که به این حقیقت پی برد، جستجوگر و پژوهشگر دانشمند شیخ محمد سماوی نجفی، نویسنده الطلیعه بود که تاریخ وفات فاضل مقداد را که توسط شاگرد فاضل مقداد؛ شیخ حسن به راشد حلی بر پشت نسخه‌ای از کتاب «القواعد» شهید اول نوشته شده بود، بدست آورد.
وی تاریخ وفات فاضل مقداد را چنین نوشته بود:
«شیخ ما، پیشوای اعظم علامه ابوعبدالله مقداد فرزند عبدالله، سیوری که خداوند چهره او را در نجف اشرف نورانی کرده بود بر شرفش برترین درودها و کامل‌ترین سلام‌ها روز یکشنبه ۲۶ جمادی الثانی سال ۸۲۶ هـجری قمری وفات کرد و در یکی از قبرستان‌های نجف اشرف، به خاک سپرده شد».
مکان دفنِ وی هنوز به طور دقیق معلوم نشده است. عده‌ای از دانشمندان از جمله حسن بن راشد حلی در متن فوق محل دفن وی را در قبرستان‌های نجف دانسته‌اند. منظور از قبرستان‌های نجف همان مقبره بزرگ وادی السلام است که محل دفن بزرگان و اولیای الهی می‌باشد.
نویسنده روضات الجنات در این مورد می‌گوید: «گمان قوی دارم که بقعه واقع در دشت «شهروان بغداد» که در میان اهالی آن سامان، به مقبره مقداد معروف است. مدفن همین فاضل مقداد باشد که در آن جا وفات یافته است و یا به حسب وصیت خودش در آن جا دفن شده است؛ چرا که آن جا محل عبور و تعدد زایرین عتبات عالیات است. و اما این مقبره نمی‌تواند قبر مقداد بن اسود کندی از اصحاب پیامبر صلی الله علیه و آله (و از خواص امام علی علیه السلام) باشد؛ چرا که او بنابر شواهد تاریخی در قبرستان بقیع واقع در مدینه دفن شده است.
شهروان یا شهرابان دارای نخلستان‌ها و باغ‌های فراوان، در ۱۰۱ کیلومتری شرق بغداد واقع شده بود و دانشمندان زیادی منسوب به آن هستند. این مکان در مسیر قافله‌ها و زایرین عتبات عالیات از طرف ایران، افغانستان و سایر کشورهای دور دست شرق، به عراق قرار دارد.
بر روی مرقدی که منسوب به فاضل مقداد است. بقعه‌ای بلند، سفید و قدیمی ساخته شده است که جلوه خاصی به این شهر کوچک داده است و محل زیارت علاقه‌مندان به عالمان و فقیهان اهل بیت علیهم‌السلام می‌باشد. این مرقد آن چنان نزد اهالی آن سامان و سایر جاها مشهور است که دیگر نام شهر، از شهروان به «مقدادیه» نقل پیدا کرده است و هم‌اکنون به «المقدادیه» معروف است.
سن فاضل مقداد را تا وقت وفات، حدود ۸۰ سال تخمین زده‌اند؛ چرا که فخرالمحققین فرزند علامه حلی استاد شهید اول، در سال ۷۷۱ هـجری قمری درگذشته است و فاضل مقداد همان طور که در کتاب «الاعتماد شرح رساله واجب الاعتقاد» تصریح کرده، فخرالمحققین را درک کرده است و آن کتاب را در زمان حیات جناب فخر نوشته است، بین وفات فخرالمحققین و شیخ مقداد ۵۵ سال فاصله است. از طرفی، بعید به نظر می‌رسد که وی «رساله واجب الاعتقاد» را پیش از ۲۰ سالگی شرح و تبیین کرده باشد بنابراین، می‌توان گفت که وی نزدیک به ۸۰ سال زندگی کرد.روحش شاد.

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

ضمانت ۱۰۰ درصدی رضایت شما
شما از لحظه ثبت نام تا 30 روز فرصت دارید که در صورت عدم رضایت از کیفیت کلاس ها انصراف دهید و تمام هزینه پرداختی را دریافت نمایید.

دانلود جلسات صرف ۲
اگر نیاز به جلسات بیشتری از صرف 2 دارید، لطفا ایمیل خود را وارد نمایید تا هم اکنون برای شما ارسال گردد.
اگر این صفحه را ببندید دیگر امکان مشاهده فیلم های صرف 2 را نخواهید داشت