دوشنبه , ۲۰ آذر ۱۳۹۶

آموزش مجازی دروس تخصصی حوزه در
«حوزه مجازی مهندس طلبه»

هم اکنون ثبت نام کنید

محقق حلی

محقق حلی

مقدمه ای بر حیات محقق حلی(ره)

شیخ نجم الدین ابوالقاسم جعفر بن الحسن بن یحیی بن سعید هذلی حلی،معروف به محقق حلی در سال ۶۰۲ هجری قمری در شهر تاریخی حله قدم به عرصه وجود گذارد. وی مشهور به محقق حلی و محقق اول، از جمله فقها، واصولیون و از شعرای شیعه در قرن هفتم می باشد. هرگاه در آثار فقها، کلمه «محقق» بدون قرینه و نشانه‌ای ذکر شود، او مورد نظر است.
او یکی از بزرگترین و نامورترین فقیهان عصر خویش است و دارای عظمت و اعتبار خاص در میان مجتهدان می‌باشد،به حدی که وقتی کلمه محقق را بدون قرینه و نشانه‌ای در میان فقها ذکر می‌کنند،شخصیت تحقیقی و علمی ایشان مورد نظر است.

حتما بخوانید: علامه قطب راوندی

تحصیلات محقق حلی(ره)

محقق حلی از همان سنین کودکی به تحصیل مقدمات علوم متداول عصر خویش پرداخت.او ادبیات عرب را که زبان مادریش بود به خوبی فرا گرفت.هیئت و ریاضیات و منطق و کلام را به مقدار لازم آموخت و در تمام این رشته‌ها با توجه به هوش سرشار خود تبحر کامل یافت.
وی آنگاه فقه و اصول را پیش پدرش حسن بن یحیی آموخت و از محضر فقهای مشهور حله،مانند ابن نما و سید فخار موسوی شاگرد ابن إدریس حلی بهره برد.
محقق در اوایل جوانی اشعاری چند سرود،ولی به سفارش پدرش آن را دنبال نکرد.
محقق حلی با یک واسطه شاگرد ابن زهره و ابن إدریس حلی است و استاد علامه حلی بوده است.

اساتید محقق حلی(ره)

پدرش شمس الدین حسن بن یحیی حلی.
محمد بن جعفر ابن نما.
ابوالمکارم ابن زهره. البته اینکه او شاگرد ابن زهره باشد محل تردید است. شهید مطهری می نویسد محقق در سال ۶۷۶ درگذشته است و قطعا نمی توانسته درس ابن زهره را که در سال ۵۸۵ درگذشته است درک کرده باشد.
ابوحامد نجم الاسلام محمد حلبی.
شمس الدین ابوعلی فخار بن معد موسوی.
سید مجد الدین علی بن حسن عریضی.
تاج الدین حسن بن علی بن دربی.

شخصیت علمی محقق(ره)

محقق حلی در سایه قریحه سرشار و فکر مواج و وسعت نظری که داشت، به تحکیم مبانی فقه شیعه و اساس مکتب اجتهاد پرداخت.
وی فقه را بر پایه استدلال محکم بنا نهاد و در تحقیقات خود به آرای دیگران نیز توجه داشت و در توسعه ابعاد آن کوشش می‌کرد.
مقام او آن چنان است که در فقه کسی را بر او مقدم نمی‌شمارند.
فیلسوف و ریاضی دان بزرگ، خواجه نصیر الدین طوسی با او در حله ملاقات کرده و در جلسه درس فقهش حضور یافته است. کتاب‌های محقق مخصوصا کتاب شرایع یک کتاب درسی طلاب است. فقهای زیادی کتب محقق را شرح کرده یا حاشیه بر آن نوشته‌اند.
شاگردان و تعلیم یافتگان مکتب محقق حلی(ره)
تعداد شاگردان او در مقاطع مختلف زندگی خویش بیش از ۴۰۰ نفر بوده است از جمله می‌توان به اینان اشاره کرد:
علامه حلی خواهر زاده‌اش.
ابن داود حلی.
ابن ربیب آدمی.
سید عبدالکریم بن احمد بن طاووس.
سید مجد بن علی بن طاوس.
مجد بن الشیخ الامام ملک الادبا.
شیخ عبدالعزیز بن سرایای حلی.
حسن ابی طالب یوسفی صاحب کشف الرموز فی شرح النافع.
محمد بن علی کاشی.
فخرالمحققین.
علی بن یوسف حلی برادر علامه حلی.
محمد بن شمس الدین محمد کوفی.

محقق حلی(ره) از منظر بزرگان

علامه حلی در اجازه‌نامه‌ای که به خاندان زهره داده، دربارهٔ او نوشته است:

«کان هذا الشیخ افضل اهل عصره فی الفقه» (این عالم بزرگ، فقیه‌ترین مردم روزگار خویش بوده است).

محدث نوری او را این چنین می‌ستاید:

«کشف کننده حقایق شریعت با ظریف‌ترین نکته‌هایی که تا کنون هیچ انس وجنی با آن‌ها انس و آشنایی نداشته است. او رئیس علما و فقیه حکما، آفتاب درخشان فضلا، ماه چهارده شبه (بدر) عرفا و نام و دانش او بازگو کننده قصه جزیره خضرا و وارث علوم پیشوایان معصوم (ع) و حجت‌های حق بر جهانیان می‌باشد. او برافرازنده پرچم تحقیق بر جهانیان است، خداوند متعال اشعه رحمت آشکار و پنهان خود را نثار قبر او کند و در بهشت جایگاه شایسته و مکان عالی به او عنایت فرماید.»

سید حسن صدر صاحب کتاب تاسیس الشیعه می‌نویسد:

«انگشت قلم، عاجز از بازشماری اوصاف اوست. او کتاب شرایع الاسلام دارد که به مثابه قرآنِ فقه است. کتاب معروف النافع، المعتبر، و دیگر المعارج در اصول فقه دارد و در علم کلام، رسالات و تالیفاتی دارد که در فهرست کتاب‌های مفصل آمده است و از مجلس عالی درس او بیش از ۴۰۰ مجتهدِ آگاه که شرح حال آنان در علم رجال آمده است، فارغ التحصیل گردیده‌اند و چنین موفقیتی تاکنون بر احدی نصیب نگردیده است. وفات او در حله در ماه ربیع الاخر سال ۶۹۶ رخ داده است و بر قبر شریف او در حله قبه بلندی قرار دارد که هم اکنون مورد تبرک و زیارت علاقمندان قرار می‌گیرد.»

شیخ حسن فرزند شهید ثانی مشهور به صاحب معالم او را بدین گونه یاد می‌کند:

«اگر علامه حلّی، «محقق» را فقیه و بزرگ همه زمان‌ها می‌شمرد، بهتر بود؛ چرا که محقق، سرآمد فقیهان شیعه است و در میان آنان نظیری ندارد.»

ابن داود حلی، شاگرد محقق، در کتاب رجالش دربارهٔ او می‌نویسد:

«محقق یکتای عصر خویش و گویاترین اهل زمان و منطقی‌ترین آنان بود، فردی که حضور ذهن سریع داشت.»

شهید مطهری در وصف او گوید:

«در فقه کسی را بر او مقدم نمی‌شمارند. در اصطلاح فقها، هرگاه «محقق» به طور مطلق گفته شود، مقصود همین شخص بزرگوار است. فیلسوف و ریاضی‌دان بزرگ، خواجه نصیرالدین طوسی با او در حله ملاقات کرده است و در جلسه درس فقهش حضور یافته است. کتاب‌های محقق مخصوصا کتاب شرایع در میان طلاب یک کتاب درسی بوده و هست و فقهای زیادی کتب محقق را شرح کرده یا حاشیه بر آن نوشته‌اند.»

ملاقات خواجه نصیر الدین طوسی با محقق حلی(ره)

فیلسوف و ریاضی‏‌دان بزرگ، خواجه نصیرالدین طوسی با او در حله ملاقات کرده و در جلسه درس فقهش حضور یافته است.
خواجه مسافرتی به حله کرد و در آنجا با محقق اول (معروف به محقق حلی) دیدار و مباحثه کرد.
خواجه نصیر پس از ورود به حله برای دیدار با محقق حلی یکی از بزرگترین فقهای امامیه در مجلس درس او حاضر شد.
محقق در ابتدا به احترام خواجه درس را تعطیل نمود ولی با اصرار خواجه درس را شروع نمود و این مسأله را مطرح کرد که برای اهل عراق مستحب است کمی به طرف چپ قبله مایل شوند.
خواجه بر این گفته ایراد نمود که در این مورد استحباب معنایی ندارد زیرا اگر قبله واقعا مایل است باید به چپ میل نمود و اگر قبله مایل نیست، میل نمودن به چپ حرام است.
محقق در جواب فرمود این میل به چپ، میل از قبله به سوی قبله است و بعدا رساله‌‏ای در این باب به نام «استحباب التیاسر لأهل العراق» نوشت و آنرا برای خواجه فرستاد و خواجه پس از مطالعه رساله بر تبحر محقق اذعان کرده و بسیار تحسین نمود.

تراث ارزشمند محقق حلی(ره)

آثار قلمی و فکری محقق بسیار عمیق و انشا او بسیار روان می باشد و کتابهای متعددی از او انتشار یافته است که صاحب ریحانه الادب چهارده جلد از آنها را به این ترتیب نام می برد که برخی از آنها هنوز هم از کتابهای درسی حوزه های علمیه به شمار می آیند:.
۱. استحباب التیاسر لا هل العراق.
۲. تلخیص الفهرست که ملخص فهرست شیخ طوسی است.
۳. شرائع الاسلام فی مسائل الحلال و الحرام.
۴. شرح نکت النهایه (در فقه امامیه).
۵. الکهنه در منطق.
۶. مختصر المراسم، تلخیص «مراسم» سلا ر.
۷. المسائل الغریه.
۸. المسائل المصریه.
۹. المسلک فی اصول الدین.
۱۰. معارج الاحکام در اصول فقه.
۱۱. المعتبر فی شرح المختصر.
۱۲. النافع فی مختصر الشرائع.
۱۳. نکت النهایه.
۱۴. نهج الاصول الی علم الاصول.

حتما بخوانید: فیض کاشانی

ارتحال خورشید حله(ره)

سرانجام آفتاب درخشان آسمان فقاهت و مرجعیت در ۱۳ جمادی‌الاخر روز پنجشنبه سال ‏۶۷۶ هجری قمری در سن ۷۴ سالگی دار فانی را وداع گفت و جهانی را داغدار رحلت خویش کرد.
برخی سبب رحلت این فقیه بزرگ را سقوط از پشت بام خانه‌اش نوشته‌اند.
بدن مطهر آن بزرگوار را در جوار بارگاه ملکوتی امیر المؤمنین علیه‌السلام به خاک سپردند و بنابر نقلی مرقد آن عالم ربانی در حله است. مردم حله پس از برگزاری مراسم تشییع، پیکر شریف محقق را در آرامگاهی که از پیش در آن شهر آماده کرده بودند به خاک سپردند. مقبره شکوهمند این نام‌آور شیعه در حله است و قبه بلندی بر آن مزار ساخته‌اند.

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

ضمانت ۱۰۰ درصدی رضایت شما
شما از لحظه ثبت نام تا 30 روز فرصت دارید که در صورت عدم رضایت از کیفیت کلاس ها انصراف دهید و تمام هزینه پرداختی را دریافت نمایید.

دانلود جلسات صرف ۲
اگر نیاز به جلسات بیشتری از صرف 2 دارید، لطفا ایمیل خود را وارد نمایید تا هم اکنون برای شما ارسال گردد.
اگر این صفحه را ببندید دیگر امکان مشاهده فیلم های صرف 2 را نخواهید داشت