مونث و مذکر

شرح کتاب صرف ساده: مونث و مذکر

شرح کتاب صرف ساده: مونث و مذکر
۵ (۱۰۰%) ۲ votes

در این مقاله، علامت تانیث و اقسام مونث و مذکر و همچنین مونثِ معنوی را بیان خواهیم نمود.

علامت تأنیث

در زبان عربی، علامت تانیث سه مورد میباشد،‌که عبارتند از:

  1. تاء: مانند فاطمه
  2. الف مقصوره: مانند صغری
  3. ال ممدوده: مانند حمراء

این سه علامت حتما در انتهای کلمه می آیند و ماقبلشان مفتوح میباشد.

علامات تانیث باید جزو حرف اصلی کلمه باشند و در موارد زیر علامت تانیث به حساب نمی آیند:

  1. حرف اصلی: اگر این حروف جزو حروف اصلی کلمه باشند دیگر علامت تانیث نخواهند بود مانند وقت
  2. منقلب از اصلی: در صورتی که این علامات منقلب از حرف اصلی باشند نیز علامت تانیث نخواهند بود مانند رضا (که در اصل رضو بوده است و الف منقلب از حرف اصلی میباشد.) و یا عصا (در اصل عصو بوده است)
  3. الحاق: مانند اَرطی
  4. تکثیر: قَبَعثری

حتما بخوانید: آموزش تصویری صرف ساده (بخش دوم)

انواع مونث

اقسام مذکر و مونث

قبل از بیان تقسیم بنده مذکر و مونث باید به چند نکته را مد نظر داشت. در صورتی که با توجه به عالم خارج تمام موجودات مثل انسان، حیوان و اشیاء را تقسیم بنده کنیم. در صورتی که انسان و حیوانی مونث باشد به آن مونث حقیقی گوییم و در صورتی که شیئی مونث باشد به آن مجازی گوییم. و در کنار این تقسیم بندی میتوانیم بدون توجه به عالم خارج و فقط بر اساس لفظ تقسیم بندی را انجام دهیم که در این حالت اگر کلمه ای علامت تانیث داشت آن را مونث لفظی و اگر مونثی علامت تانیث نداشت را مونث معنوی گوییم.

بر همین اساس، اسم به این صورت تقسیم میگردد

  • مذکر
    • حقیقی: اسمی که بر مذکر انسان یا حیوان دلالت میکند. مانند رجل، جمل
    • مجازی: اسمی که اعتباری مذکر شده است (اعتبارا و مجازا). مانند قمر
  • مونث
    • حقیقی: اسمی که بر مونثِ انسان یا حیوان دلالت میکند. مانند اِمراه
    • مجازی: اسمی که اعتباری و به صورت مجازی مونث شده است. مانند ارض، سماء (از ریشه سمو. دقت داشته باشید همزه جزو حروف اصلی کلمه میباشد پس علامت تانیث نخواهد بود)

با توجه به اینکه یک مجموعه را میتوان به روش های مختلف تقسیم بنده نمود، اسم مونث به روش دیگری نیز قابل تقسیم بندی میباشد که عبارتند از:

  • لفظی: مونثی که دارای یکی از علامت های تانیث میباشد. مانند فاطمه
  • معنوی: مونثی که خالی از علامت های تانیث باشد. مانند مریم

بر اساس دو تقسیم بندی بالا برای اسم مونث، می توان دو تقسیم بندی را ادغام و به دسته بندی زیر رسید. که عبارتست از:

  • لفظی حقیقی. مانند امراه، حُبلی( زن حامله)
  • لفظی مجازی. مانند صحراء
  • معنوی حقیقی. مانند شمس
  • معنوی مجازی. مانند شمس
  • لفظی: این مورد در صورتی که یکی از علامت های تانیث به مذکر حقیقی متصل باشد. مانند موسی، طلحه. که در این صورت دلالت بر تانیث کلمه نمیکند. برای مثال در باب اسناد فعل، اسم اشاره، ضمیر، صفت و … مانند اسم مذکر با آن معامله میگردد و فقط در باب غیرمنصرف با آن معامله مونث میگردد.

حتما بخوانید: اسم تفضیل

مونث

مونث معنوی

مونثهای معنوی یا به صورت قیاسی میباشند یا سماعی. که برای شناخت این گونه مونث لازم میباشد موارد قیاسی و سماعی به صورت کامل بیان گردد که عبارتند از

  • قیاسی
    • مونثهای حقیقی. مانند مریم
    • جمع مکسر. مانند رُسُل
    • جمع مونثِ سالم. مانند الفاطمات (جمع مونث خالی از علامت سه گانه تانیث میباشد)
    • اسم جمع غیر عاقل. مانند خَیلْ( گروه اسب ها)، اِبِل( گروه شتر ها). در ضمن اسم جمع کلمه است که متضمن معنای جمع میباشد ولی از لفظ خودش مفرد ندارد.
    • اسم بادها. مانند صَبا( باد شرق)، شَمال( باد شمال)
  • سماعی
    • بیشتر اعضای زوج بدن. مانند عین، اذن
    • برخی از اعضای غیرزوج بدن.
    • برخی کلمات دیگر مانند ارض، بئر

تذکر: برای شناخت موارد سماعی اسم مونثِ معنوی باید به کلام عرب رجوع نمود تا مشخص گردد،‌ عرب با چه کلمه ای معامله مونث و با چه کلمه ای معامله مذکر نموده است و یا میتوان به معاجم لغت (لغتنامه) رجوع نمود.

مونث معنوی

 

برای دانلود جزوه نموداری عضو سایت شوید. برای عضویت اینجا کلیک نمایید. و در صورتی که عضو سایت هستید اینجا کلیک نمایید.

0 پاسخ

دیدگاه خود را ثبت کنید

تمایل دارید در گفتگوها شرکت کنید؟
در گفتگو ها شرکت کنید.

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *