مذکر و مونث

شرح کتاب صرف ساده: نکات مذکر و مونث

شرح کتاب صرف ساده: نکات مذکر و مونث
نظرسنجی

در این مطلب نکاتی پیرامون مذکر و مونث بیان میگردد،‌مانند موارد یکسان بودن آنها و جواز تذکیر و تأنیث

موارد یکسان بودن مونث و مذکر

مذکر و مونث در بعضی از صفات یکسان میباشد. که عبارتند از

  1. مصدری که به قصد مبالغه آورده شود. مانند زیدٌ عدلٌ یا زینب عدلٌ (توضیح این مثال اینکه عدل در اینجا به معنای عادل میباشد معنای آن این است که زید بسیار عادل است) و مثال دیگر: زید ثقه یا زینب ثقه (در این مثال برای مذکر و مونث مصدر ثقه امده است. البته این مصدر مونث میباشد)
  2. اکثر وزن های مبالغه. مانند رجل مِفْضال ، اِمراه مفضال(بسیار بخشنده)
  3. وزن فَعول به معنای فاعل در اسم مبالغه، مانند صبور و یا صفت مشبهه مانند عدوّ در رایتُ عدوّا
  4. وزن فعیل به معنای مفعول. مانند جریح (به معنای مجروح)

حتما بخوانید: اقسام تذکیر و تانیث

جواز تذکیر و تانیث

در برخی موصوفات جایز هستیم با آنها معامله مونث و یا مذکر کنیم که این موارد یا دارای قاعده خاصی هستند (قیاسی) و یا بدون قاعده و قانون هستند (سماعی). موارد سماعی مانند اِبْط، حال، خمر و… میباشد و موارد قیاسی عبارتند از

  1. تمامی کلمات به لحاظ لفظ بدون لحاظ معنا.
    • توضیح آنکه، گاهی ما از یک کلمه معنای آن را اراده میکنیم و گاهی خود لفظ را اراده میکنیم. برای مثال گاهی ما از لفظ «آب» کلمه آب را اراده کردیم که از حروف آ به اضافه الف ساخته شده است که دارای دو حرف میباشد، و گاهی معنای آب که مایعی نوشیدنی است اراده میکنیم. در زبان عربی اگر خود لفظ اراده شود بدون معنا، میتوانیم کلمه را هم معامله مونث و هم معامله مذکر با آن بکنیم
    • مثال: یَدخُل کان علی المبتدا و الخبر. در این مثال منظور لفظ کان میباشد که میتواند این لفظ بر مبتدا و خبر داخل شود. به همین علت جایزیم تُدخل نیز به جای آن به کار ببریم.
    • دقت شود مذکر به اعتبار «لفظ» و مونث به اعتبار «کلمه» خواهد بود
  2. اسماء سرزمین ها و شهرها (البته به شرط آنکه خالی از علامت تانیث باشند)
    • مانند المشهد المقدس یا المشهد المقدسه
    • مذکر به اعتبار مکان و مونث به اعتبار بقعه (قطعه ای از زمین) میباشد
  3. اسامی قبائل
    • مانند عاد، ثمود، اوس
    • مذکر به اعتبار حی(قبیله، گروه) و مونث به اعتبار قبیله میباشد
  4. اسم جنس جمعی
    • اسم جنس جمعی کلمه ای است که بین آن و مفردش با ه یا یاء نسبت فرق گذاشته میشود.
    • مانند نخل (مفردش نخله)، روم (مفردش رومیّ)
    • مذکر آن به اعتبار لفظ مفرد و مونث آن به اعتبار جماه میباشد.
  5. اسم جمع انسان ها
    • مانند قوم
    • مذکر آن به اعتبار حیّ و مونثش به اعتبار قبیله میباشد

مذکر و مونث

حتما بخوانید: علائم تانیث

مطالب اضافه

  1. بیان شد در موصوفاتی که اراده لفظ اراده میشود و نه معنا، مذکر و مونث جایز میباشد. ولی در اکثر موارد با اینگونه کلمات معامله مونث میشود.
  2. اگر در انتهای بیشتر اوزان صیغه مبالغه (که تانیث و تذکیر آن یکسان میباشد) ه بیاید برای بیان تاکید مبالغه میباشد و علامت تانیث نمیباشد. مانند رجل علامه یا اِمراه علامه
  3. اوزانی که مونث آنها بدون تاء می آید، در صورتی است که موصوف ذکر گردد و اگر موصوف در کلام ذکر نگردد باید برای مونث تاء تانیث آورده شود. مانند رایتُ صبورهً یا رایتُ قتیله

برای دانلود جزوه نموداری عضو سایت شوید. برای عضویت اینجا کلیک نمایید. و در صورتی که عضو سایت هستید اینجا کلیک نمایید.

0 پاسخ

دیدگاه خود را ثبت کنید

تمایل دارید در گفتگوها شرکت کنید؟
در گفتگو ها شرکت کنید.

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *