بدایه النحو – فعل تعجب – جلسه ۵۵

فعل تعجب ٬فعل جامدی است که برای انشاء تعجب متکلم از چیزی وضع می شود.

 

صیغه ی فعل تعجب و اعراب جمله ی تعجبیه

برای فعل تعجب دو صیغه موجود است:

  1. «ما أقعَلَهُ». مانند: «أُولَئِکَ الَّذِینَ اشْتَرَوُا الضَّلَالَهَ بِالْهُدَى وَالْعَذَابَ بِالْمَغْفِرَهِ فَمَا أَصْبَرَهُمْ عَلَى النَّارِ – بقره ۱۷۵». پس در اینجا «ما» نکره بوده است و به معنای «شیء» می باشد و مبتدا است (البته طبق قول مشهور) . جمله ی بعدی آن «أصبر» خبر می باشد که مشتمل بر فعل وفاعل است (و هو ضمیر مستتر می باشد که به ما برمی گردد) و مفعولش اسم منصوبی است که بعد از آن آمده است.
  2. «أفْعِلْ بِه».

شرایط ساخت صیغه:

برای ساخت فعل تعجب باید شرایط زیر لحاظ شود:

  1. فعل ثلاثی باشد.
  2. مثبت باشد
  3. متصرف باشد
  4. معلوم باشد
  5. تام باشد
  6. قابلیّت تفاوت داشته باشد
  7. صیغه ی مشبهه آن بر وزن «أفعل» ساخته نشود.

حال اگر برای ساخت فعل تعجب فعل ما یکی از شرایط بالا را نداشته باشد٬ می توانیم از کلمه ی «أشَدَّ» یا «أشْدِدْ» و مانند آن استفاده می شود و مصدرِ این فعلی که فاقدِ شروط بالا است و به عنوان مفعولِ بعد از «أشَدَّ» و مانند آن می آید٬ منصوب می شود.

حتما بخوانید: فیلم آموزشی کتاب نحو مقدماتی

اصول در باب تعجب

و این اصول چهار مورد می باشد:

    1. واجب است که متعجب منه یا معرفه باشد یا  نکره مختص.
    2. جایز نیست که بین «ما» و فعل تعجب چیزی فاصله افتد. البته گاهی «کان» بین آن ها می آید که برای مبالغه و افهام تعجب در زمان گذشته مفید می باشد.
    3. همیشه فاعلی که مجرور به حرف «باء» است بعد از کلمه ی «أفْعِل» ذکر می شود. البته گاهی به علت اینکه ما فاعل را می شناسیم این کلمه حذف می شود.مانند«أَسْمِعْ بِهِمْ وَأَبْصِرْ»
    4. معمول فعل تعجب هیچ گاه بر آن مقدم نخواهد شد حتی اگر این معمول ما ظرف باشد.
0 پاسخ

دیدگاه خود را ثبت کنید

تمایل دارید در گفتگوها شرکت کنید؟
در گفتگو ها شرکت کنید.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

این سایت از اکیسمت برای کاهش هرزنامه استفاده می کند. بیاموزید که چگونه اطلاعات دیدگاه های شما پردازش می‌شوند.